TH
English
Customers Also Purchased
ปั๊มน้ำหลังบ้านที่ต่อสายผ่าน สวิตช์ไฟ ตัวเดียวกับไฟหน้าบ้าน แอร์ห้องนอนที่เปิดปิดด้วยสวิตช์ติดผนังแบบเดียวกับที่ใช้เปิดหลอดไฟ หรือพัดลมดูดอากาศตัวใหญ่ในโรงงานเล็กที่ช่างต่อเข้าสวิตช์บ้านธรรมดาเพราะสะดวก งานแบบนี้ส่วนใหญ่ใช้ได้ในช่วงแรก จนวันหนึ่งสวิตช์เริ่มร้อน มีรอยไหม้ที่หน้ากาก หรือกดแล้วไม่ตัด
หลายคนคิดว่าสวิตช์ไฟก็แค่ตัวเปิดปิด ต่อกับอะไรก็ได้ ที่ใช้ไฟบ้านใช่ไหม? จริง ๆ แล้ว สวิตช์ทุกตัวมีพิกัดกระแสที่รับได้ และโหลดแต่ละแบบกระทำกับหน้าสัมผัสของสวิตช์ไม่เหมือนกัน หลอดไฟไม่กี่ดวงกับมอเตอร์ปั๊มน้ำ แม้ใช้ไฟบ้านเหมือนกัน แต่ภาระที่สวิตช์ต้องรับต่างกันมาก
มาดูกันว่า สวิตช์ไฟ โดยปกติแล้ว รับโหลดแบบไหนได้ แบบไหนไม่ควรฝืน ทำไมปั๊ม แอร์ และมอเตอร์ต้องใช้อุปกรณ์ควบคุมแยก และจุดไหนที่ต้องให้ช่างไฟเป็นคนทำ
สวิตช์ไฟ ไม่ได้ทำมาให้รับทุกโหลด ที่ใช้ไฟบ้าน
ข้างในสวิตช์ไฟติดผนังมีหน้าสัมผัสโลหะเล็ก ๆ สองชิ้นที่แตะกันเมื่อเปิด และแยกออกเมื่อปิด กระแสไฟทั้งหมดของเครื่องใช้ไฟฟ้าวิ่งผ่านหน้าสัมผัสคู่นี้ ถ้ากระแสมากเกินกว่าที่หน้าสัมผัสและขั้วต่อสายรับได้ จุดนั้นจะร้อน และทุกครั้งที่กดปิดขณะมีโหลด จะเกิดประกายไฟเล็ก ๆ ที่หน้าสัมผัส ซึ่งค่อย ๆ กัดผิวโลหะให้เสื่อมลง
เทียบง่าย ๆ กับก๊อกน้ำ ก๊อกเล็กในห้องน้ำเปิดปิดน้ำประปาได้สบาย แต่ถ้าเอาไปต่อกับท่อดับเพลิงแรงดันสูง ก๊อกก็จะรั่วและพังเร็ว สวิตช์ไฟก็เหมือนกัน ตัวเล็กใช้กับหลอดไฟได้ดี แต่โหลดหนักต้องใช้อุปกรณ์ที่ออกแบบมาสำหรับงานนั้น
สวิตช์ไฟ ต้องสามารถรับได้ ทั้งกระแสตอนเครื่องทำงานปกติ และกระแสกระชากตอนเปิดปิด ถ้าตอบไม่ได้ว่ารับไหว ให้ใช้อุปกรณ์ที่ทำมาสำหรับโหลดนั้นแทน
อ่านพิกัดบนตัว สวิตช์ไฟ ก่อนต่อกับอะไรก็ตาม
สวิตช์ไฟส่วนใหญ่มีตัวเลขพิกัดกระแสและแรงดันพิมพ์ไว้ที่ตัวสวิตช์หรือบนกล่อง เช่น สวิตช์บางรุ่นในหมวดสินค้าระบุพิกัดไว้ที่ 16A 250V ตัวเลขนี้คือค่าสูงสุดที่ผู้ผลิตรับรองสำหรับโหลดตามเงื่อนไขมาตรฐาน ไม่ใช่ค่าที่ควรใช้เต็มทุกวัน
ฝั่งเครื่องใช้ไฟฟ้า ให้ดูป้ายข้างเครื่องว่าใช้กำลังไฟหรือกระแสเท่าไหร่ แล้วเทียบกับพิกัดของสวิตช์โดยเผื่อระยะไว้ ถ้าเครื่องใช้กระแสใกล้พิกัดสวิตช์ หรือเปิดใช้งานต่อเนื่องหลายชั่วโมง ให้ถือว่าเกินความเหมาะสมของสวิตช์ติดผนังทั่วไปแล้ว
พิกัดของสวิตช์ต้องไม่สูงกว่าสายไฟและเบรกเกอร์ที่ต่ออยู่
สวิตช์ที่รับกระแสได้สูงไม่ได้แปลว่าวงจรนั้นรับได้สูงตาม ถ้าสายไฟในผนังเส้นเล็ก หรือเบรกเกอร์ของวงจรมีพิกัดต่ำ จุดที่อ่อนที่สุดจะเป็นตัวกำหนดว่าวงจรรับได้แค่ไหน การเปลี่ยนสวิตช์ตัวใหญ่ขึ้นเพื่อแก้ปัญหาสวิตช์ร้อนโดยไม่ดูสายไฟ อาจแค่ย้ายจุดร้อนไปอยู่ในผนังที่มองไม่เห็น
หลอดไฟและโหลดความร้อน สวิตช์ไฟ ใช้ได้ แต่ต้องดูจำนวนและขนาด
โหลดที่สวิตช์ไฟติดผนังรับได้สบายที่สุดคือหลอดไฟในห้องทั่วไป ส่วนโหลดความร้อนอย่างกาต้มน้ำ เตารีด หรือหม้อหุงข้าว กระแสค่อนข้างคงที่และไม่ค่อยมีกระแสกระชาก แต่ใช้กระแสสูงต่อเนื่อง จึงต้องเทียบกับพิกัดของสวิตช์อย่างจริงจัง
หลอด LED หลายดวงบนสวิตช์ตัวเดียว ก็มีกระแสกระชากได้
หลอด LED กินไฟน้อยตอนติดอยู่ แต่ชุดขับไฟข้างในมีกระแสกระชากสั้น ๆ ตอนเปิด ถ้าต่อหลอดจำนวนมากไว้บนสวิตช์ตัวเดียว เช่น ไฟโกดังทั้งแถว กระแสกระชากรวมกันอาจทำให้หน้าสัมผัสสึกเร็ว หรือร้ายสุดคือหน้าสัมผัสติดกันจนกดปิดไม่ได้ ทางแก้คือแบ่งวงจรออกเป็นหลายชุด หรือให้ช่างไฟใช้อุปกรณ์ควบคุมแสงสว่างที่รองรับโหลดจำนวนมาก
เครื่องทำน้ำอุ่นและแอร์ ต้องมีวงจรแยก
เครื่องทำน้ำอุ่นกินไฟสูงและใช้ในพื้นที่เปียก ส่วนแอร์มีคอมเพรสเซอร์ที่เป็นมอเตอร์ ดึงกระแสกระชากทุกครั้งที่คอมฯ ตัดต่อ ทั้งสองเครื่องจึงควรต่อผ่านเบรกเกอร์ของตัวเอง ตามที่ผู้ผลิตกำหนด ไม่ต่อผ่านสวิตช์ไฟที่ใช้ร่วมกับไฟห้อง เครื่องทำน้ำอุ่นต้องมีอุปกรณ์ป้องกันไฟรั่ว งานนี้ควรให้ช่างไฟเดินวงจร
ปั๊มน้ำและมอเตอร์ คือโหลดที่ สวิตช์ไฟ ติดผนังไม่ควรรับโดยตรง
มอเตอร์ทุกชนิด ไม่ว่าจะเป็นปั๊มน้ำ ปั๊มลม พัดลมดูดอากาศ หรือเครื่องจักรเล็ก ๆ จะดึงกระแสสูงกว่าตอนเดินปกติหลายเท่าในช่วงเริ่มหมุน และเมื่อตัดไฟขณะมอเตอร์ทำงาน ประกายไฟที่หน้าสัมผัสจะรุนแรงกว่าโหลดหลอดไฟมาก สวิตช์ไฟบ้านที่ใช้กับมอเตอร์จึงมักร้อนและหน้าสัมผัสไหม้เร็ว แม้พิกัดบนตัวสวิตช์จะดูเหมือนพอ
วิธีที่ถูกคือให้มอเตอร์มีอุปกรณ์ควบคุมของตัวเอง ปั๊มน้ำบ้านส่วนใหญ่มีสวิตช์แรงดันหรือชุดควบคุมในตัวอยู่แล้ว ส่วน มอเตอร์ขนาดใหญ่ขึ้น ควรใช้แมกเนติกคอนแทคเตอร์ ร่วมกับ โอเวอร์โหลด ซึ่งออกแบบมาให้ตัดต่อโหลดมอเตอร์ได้บ่อย และป้องกันมอเตอร์ไหม้เมื่อกระแสเกิน
ถ้าต้องการจุดปิดเปิดใกล้มอเตอร์ ใช้เซฟตี้สวิทช์แทน
สำหรับปั๊มหรือเครื่องที่ต้องมีจุดตัดไฟไว้ใกล้ตัวเครื่องเพื่อซ่อมบำรุง เซฟตี้สวิทช์เป็นอุปกรณ์ที่ทำมาสำหรับงานนี้ ตัดไฟได้ชัดเจน และล็อกไว้ไม่ให้คนอื่นเปิดระหว่างซ่อม ใช้แทนการติดสวิตช์ไฟบ้านไว้ข้างปั๊ม ซึ่งทั้งไม่ทนโหลดและมักไม่กันน้ำ
ปลั๊กที่มีสวิตช์ในตัว ก็มีพิกัดเหมือนกัน
เต้ารับที่มีสวิตช์ในตัว หรือปลั๊กพ่วงที่มีสวิตช์แยกช่อง ใช้หลักเดียวกับสวิตช์ไฟติดผนัง ถ้าเสียบปั๊มลม เครื่องเจียร หรือเครื่องตัดเหล็กแล้วใช้สวิตช์ตรงนั้นเปิดปิดเครื่องทุกครั้ง สวิตช์จะรับกระแสกระชากของมอเตอร์ซ้ำ ๆ จนหน้าสัมผัสไหม้ ให้เปิดปิดด้วยสวิตช์ของตัวเครื่องมือเอง และดูพิกัดของเต้ารับกับปลั๊กพ่วงให้รับกระแสของเครื่องได้
สวิตช์ไฟ ตัดแค่สายเส้นเดียว ไม่ใช่อุปกรณ์ตัดไฟเพื่อซ่อม
สวิตช์ไฟทางเดียวที่ใช้กันทั่วไปตัดสายไฟเพียงเส้นเดียว ถ้าต่อถูกต้อง เส้นที่ถูกตัดคือสายไฟเส้นที่มีไฟ (L) แต่ถ้าบ้านเก่าที่เคยแก้ไขสายมาหลายรอบต่อสลับไว้ สวิตช์อาจไปตัดสายนิวทรัลแทน หลอดไฟจะดับ แต่ขั้วหลอดหรือตัวเครื่องยังมีไฟค้างอยู่
ก่อนเปลี่ยนหลอด ซ่อมโคมไฟ หรือถอดเครื่องใช้ไฟฟ้า อย่าพึ่งเพียงการกดปิด สวิตช์ไฟ ให้ตัดเบรกเกอร์ของวงจรนั้น แล้ว ใช้ไขควงวัดไฟ หรือเครื่องวัดไฟเช็ก ว่าไม่มีไฟจริงก่อนจับ
เครื่องที่ต้องตัดไฟทั้งสองเส้นเพื่อความปลอดภัย เช่น เครื่องทำน้ำอุ่น ต้องใช้อุปกรณ์ตัดไฟแบบสองขั้ว ไม่ใช่สวิตช์ทางเดียว
สวิตช์ไฟ ในโรงงานและโกดัง ต้องคิดเผื่อมากกว่าในบ้าน
ในโรงงาน โกดัง หรือร้านช่าง สวิตช์ไฟมักถูกกดบ่อยกว่าในบ้านหลายเท่า ต้องเจอฝุ่น ความชื้น และการกระแทก และมักถูกนำไปใช้กับโหลดที่ไม่ใช่หลอดไฟ เช่น พัดลมอุตสาหกรรม หรือปลั๊กที่ต่อเครื่องมือไฟฟ้า หลักคือแยกวงจรแสงสว่างออกจากวงจรเครื่องมือและเครื่องจักร ให้วงจรเครื่องจักรมีเบรกเกอร์และอุปกรณ์ควบคุมของตัวเอง ส่วนสวิตช์ไฟใช้กับแสงสว่างเท่านั้น และควรติดป้ายบอกที่สวิตช์หรือที่ตู้ไฟว่าสวิตช์ตัวไหนคุมไฟโซนไหน คนที่มาทำงานแทนจะได้ไม่กดผิดหรือตัดไฟผิดวงจรตอนซ่อม
จุดที่มีฝุ่นหรือน้ำ ต้องใช้สวิตช์ที่ป้องกันได้
สวิตช์ไฟใกล้จุดล้างเครื่องมือ ลานล้างรถ หรือพื้นที่มีฝุ่นปูนและฝุ่นไม้ ควรเป็นรุ่นที่มีฝาครอบและระดับการป้องกันฝุ่นและน้ำเหมาะกับพื้นที่ ถ้าใช้สวิตช์บ้านธรรมดาในจุดแบบนี้ ฝุ่นและความชื้นจะเข้าไปถึงหน้าสัมผัส ทำให้ร้อนและเสื่อมเร็วกว่าปกติ
สัญญาณว่า สวิตช์ไฟ รับโหลดเกินอยู่ ต้องหยุดและเรียกช่างไฟ
ถ้าหน้ากากสวิตช์อุ่นหรือร้อนเมื่อจับ มีรอยเหลืองหรือรอยไหม้รอบปุ่ม ได้กลิ่นพลาสติกไหม้ หรือเห็นประกายไฟลอดออกมาทุกครั้งที่กด แปลว่าสวิตช์ตัวนั้นกำลังรับภาระเกินหรือมีจุดต่อหลวม ให้หยุดใช้โหลดนั้นทันที ตัดเบรกเกอร์ของวงจร และเรียกช่างไฟมาตรวจ ห้ามแก้ด้วยการเปลี่ยนสวิตช์ตัวใหม่ที่เหมือนเดิมแล้วใช้ต่อ เพราะต้นเหตุยังอยู่
งานเดินสายใหม่ เพิ่มวงจร หรือต่อมอเตอร์เข้ากับอุปกรณ์ควบคุม ควรให้ช่างไฟที่มีความรู้ทำทั้งหมด การเปลี่ยน สวิตช์ไฟ เองโดยไม่ตัดไฟ หรือไม่รู้ว่าสายเส้นไหนคือเส้นไหน เสี่ยงทั้งไฟดูดและไฟไหม้
สรุป: สวิตช์ไฟ ต้องรับได้ทั้งกระแสปกติ และกระแสกระชาก ไม่งั้น ให้ใช้อุปกรณ์ควบคุมแทน
สวิตช์ไฟ ติดผนังถูกออกแบบมาให้เปิดปิดแสงสว่างเป็นหลัก หลอดไฟในห้องใช้ได้สบาย โหลดความร้อนขนาดเล็กใช้ได้ถ้าอยู่ในพิกัดและเผื่อระยะ แต่ ปั๊มน้ำ แอร์ มอเตอร์ และเครื่องทำน้ำอุ่น มีกระแสกระชาก กระแสสูงต่อเนื่อง หรือความเสี่ยงไฟรั่ว ที่สวิตช์ธรรมดา ไม่ได้ทำมารองรับ
สิ่งที่ต้องทำคือ อ่านพิกัดบนตัวสวิตช์ และป้ายอุปกรณ์ไฟฟ้าก่อนต่อ เผื่อระยะไว้เสมอ ดูว่าสายไฟ และเบรกเกอร์ของวงจรรับได้ด้วย แบ่งวงจรไฟ LED จำนวนมากออกเป็นหลายชุด ให้เครื่องทำน้ำอุ่นและแอร์มีวงจรแยก ให้มอเตอร์ใช้แมกเนติกคอนแทคเตอร์กับโอเวอร์โหลด ใช้เซฟตี้สวิทช์เป็นจุดตัดไฟใกล้เครื่อง และในโรงงานให้แยกวงจรแสงสว่างออกจากวงจรเครื่องจักร
ข้อควรระวังที่สำคัญที่สุดคือ การกดปิดสวิตช์ไฟไม่ได้แปลว่าตัดไฟแล้ว ก่อนจับสายหรือขั้วต่อ ให้ตัดเบรกเกอร์และวัดให้แน่ใจทุกครั้ง ถ้าสวิตช์ร้อน มีรอยไหม้ หรือมีกลิ่นไหม้ ให้หยุดใช้แล้วเรียกช่างไฟทันที
ถ้ากำลังเลือก สวิตช์ไฟ ใหม่ หรือหาอุปกรณ์ควบคุมสำหรับปั๊มและมอเตอร์ ลองดูสวิตช์ไฟ เบรกเกอร์ และอุปกรณ์ควบคุมไฟฟ้า ในหมวดอุปกรณ์ไฟฟ้าของ iToolmart ได้เลย
