มาตรฐาน รองเท้าเซฟตี้ EN / ASTM คืออะไร สำคัญแค่ไหน?

รองเท้าผ้าใบนิรภัย JOGGER MODULO S1PS LOW หุ้มส้น หัวรองเท้านาโนคาร์บอน เบอร์ 35

1,710 บาท

รองเท้าผ้าใบนิรภัย JOGGER MODULO S1PS LOW หุ้มส้น หัวรองเท้านาโนคาร์บอน เบอร์ 35-48

1,670 บาท

รองเท้านิรภัย ASICS 71S หัวเรซิ่นกันกระแทก 27.5 cm. (EU 43.5)

8,333 บาท

รองเท้านิรภัย JOGGER FUJI S3S MID สีน้ำตาลเทา หุ้มข้อ หัวคอมโพสิต เบอร์ 37

1,830 บาท

รองเท้านิรภัย JOGGER FUJI S3S MID สีน้ำตาลเทา หุ้มข้อ หัวคอมโพสิต เบอร์ 37-46

1,830 บาท

รองเท้านิรภัย JOGGER FUJI S3S MID สีน้ำตาลเทา หุ้มข้อ หัวคอมโพสิต เบอร์ 38

1,830 บาท

เวลาซื้อ รองเท้าเซฟตี้ หลายคนมักมองหาแค่คำว่า หัวเหล็ก หรือตัดสินใจจากหน้าตาและราคาเป็นหลัก ใช่ไหมล่ะครับ? แต่พอพลิกดูป้ายเจอสัญลักษณ์ยึกยืออย่าง EN ISO 20345, ASTM, S1, S3, EH หรือ P ก็ถึงกับงงตึ้บ! ในบทความนี้เราจะมาถอดรหัสป้าย รองเท้าเซฟตี้ เอาให้เคลียร์ไปเลย

ในบทความนี้ เราจะพาไล่ดูแบบเข้าใจง่ายว่า มาตรฐาน รองเท้าเซฟตี้ EN / ASTM คืออะไร สำคัญแค่ไหน? ต่างกันตรงไหน? และคนซื้อควรอ่านฉลากอย่างไรไม่ให้พลาด โดยจะไม่ได้หยุดแค่การแปลรหัส แต่จะชวนมองต่อไปถึงเรื่องการเลือกใช้จริงในหน้างาน เพราะสุดท้ายแล้ว ต่อให้รองเท้าคู่นั้น “ผ่านมาตรฐาน” แต่ถ้าเลือกผิดประเภท มันก็อาจป้องกันอันตรายได้ไม่ตรงจุดอยู่ดี นี่คือหัวใจของเรื่องที่หลายคนมองข้ามมากที่สุด

มาตรฐาน รองเท้าเซฟตี้ คืออะไร?

คำว่ามาตรฐานบนป้าย รองเท้าเซฟตี้ ไม่ใช่คำโฆษณาเท่ๆ ครับ แต่มันคือใบเซอร์ที่ยืนยันว่ารองเท้าคู่นี้ผ่านการทดสอบโหดๆมาแล้วจริงๆ ไม่ใช่แค่ยัดเหล็กใส่หัวรองเท้าแล้วเคลมว่าปลอดภัย ถ้าให้อธิบายง่ายๆ รหัสมาตรฐานมีหน้าที่บอกเรา 2 เรื่องหลักๆ ครับ

• กรองของจริงออกจากของหน้าตาถึก บางคู่หน้าตาดุดันบึกบึน แต่พอเกิดอุบัติเหตุจริงกลับปกป้องอะไรไม่ได้เลยเพราะไม่เคยผ่านการทดสอบ
• บอกสเปกขีดจำกัด (เก่งเรื่องอะไร) มาตรฐานไม่ได้บอกแค่ว่ารองเท้าคู่นี้ดีไหม แต่มันบอกว่า "เหมาะกับงานแบบไหน" บางคู่เก่งเรื่องเหยียบตะปูไม่ทะลุ บางคู่กันลื่นเยี่ยม บางคู่เกิดมาเพื่อช่างไฟ หรือบางคู่ใส่เดินโกดังได้แต่ห้ามลงไซต์ก่อสร้างเปียกๆ เด็ดขาด!

มาตราฐาน รองเท้าเซฟตี้ EN และ ASTM คืออะไร?

เจาะรหัส 2 ค่ายดัง: EN (ยุโรป) vs ASTM (อเมริกา) ต่างกันตรงไหน? สรุปง่ายๆ คือทั้งสองค่ายมีเป้าหมายเรื่องเซฟตี้เหมือนกันเป๊ะครับ แต่เขาแค่ เขียนป้ายบอกสเปกคนละสไตล์กัน 

ค่ายยุโรป (EN / EN ISO) สายจัดแพ็กเกจรวมจะบอกสเปกเป็น ระดับ (Level) เช่น SB, S1, S3 แค่เห็นรหัสสั้นๆ ก็รู้เลยว่ารองเท้าคู่นี้เหมาออปชันอะไรมาให้บ้าง (เช่น หัวเหล็ก + พื้นกันทะลุ + กันน้ำ) เหมือนสั่งอาหารเป็นเซ็ตเมนู

ค่ายอเมริกา (ASTM) สายกาง "ลิสต์รายข้อ" จะบอกสเปกยิบย่อยเป็น รายคุณสมบัติ เช่น I/75 (หัวกันกระแทก), EH (กันไฟฟ้า), PR (พื้นกันทะลุ) เรียงตัวย่อให้เห็นชัดๆ ไปเลยว่าผ่านบททดสอบอะไรมาบ้าง เหมือนสั่งอาหารแบบ A la carte

ทำความเข้าใจฝั่ง EN / EN ISO 20345 แบบไม่งง

สำหรับคนที่ซื้อ รองเท้าเซฟตี้ ในไทย จะเจอรองเท้าที่อ้างอิงมาตรฐาน EN หรือ EN ISO ค่อนข้างบ่อย โดยเฉพาะสินค้านำเข้าจากยุโรปหรือแบรนด์สากลหลายเจ้า หัวใจของ EN ISO 20345 คือเป็นมาตรฐานรองเท้านิรภัยที่กำหนดทั้งข้อกำหนดพื้นฐานและข้อกำหนดเพิ่มเติมสำหรับการใช้งานทั่วไป จุดที่คนควรรู้ก่อนเลยคือ รองเท้ากลุ่มนี้ไม่ใช่รองเท้าทำงานธรรมดา แต่เป็นรองเท้าที่ต้องมีส่วนป้องกันปลายเท้าตามเกณฑ์การทดสอบที่กำหนด จากนั้นจึงมีการแยกเป็นคลาสย่อยที่เราเห็นกันบ่อย เช่น

• SB หมายถึงผ่านข้อกำหนดพื้นฐานของ รองเท้าเซฟตี้

• S1 คือมักเหมาะกับงานในร่ม พื้นที่แห้ง มีคุณสมบัติเพิ่มจากพื้นฐาน เช่น พื้นที่นั่งสบายขึ้น ต้านไฟฟ้าสถิตในระดับที่กำหนด ดูดซับแรงกระแทกที่ส้น และทนน้ำมันเชื้อเพลิงที่พื้นรองเท้า

• S1P คือ S1 ที่เพิ่มคุณสมบัติพื้นกันทะลุ

• S2 คือรองเท้าที่มีคุณสมบัติเพิ่มเรื่องการต้านการซึมผ่านของน้ำที่ส่วนบน เหมาะกับสภาพแวดล้อมเปียกชื้นมากขึ้น

• S3 คือกลุ่มที่ได้รับความนิยมมากในงานอุตสาหกรรมและก่อสร้าง เพราะรวมทั้งคุณสมบัติพื้นกันทะลุและดอกยึดเกาะพื้นหรือคุณสมบัติใกล้เคียงตามรุ่น/เวอร์ชันมาตรฐาน

แล้ว ASTM F2413 อ่านยังไง?

ถ้าคุณไปเจอฉลากแบบอเมริกันบน รองเท้าเซฟตี้ ภาษาที่ใช้จะต่างออกไปเล็กน้อย แต่พอจับหลักได้แล้วจะอ่านง่ายมาก ตัวอย่างรหัสที่พบบ่อย เช่น ASTM F2413-18 M/I/C EH หรือในรุ่นใหม่อาจอ้างอิงปีเวอร์ชันล่าสุดของมาตรฐาน จุดที่ต้องดูคือหลังชื่อมาตรฐานจะมีชุดรหัสบอกคุณสมบัติที่รองเท้าผ่าน ตัวที่เจอบ่อยมาก ได้แก่

• I = Impact resistance หรือทนแรงกระแทกบริเวณหัวรองเท้า

• C = Compression resistance หรือทนแรงกด/แรงบีบที่หัวรองเท้า

• EH = Electrical Hazard ช่วยป้องกันในสถานการณ์อันตรายจากไฟฟ้าบางประเภทตามเงื่อนไขการทดสอบ

• PR = Puncture Resistant หรือพื้นต้านการเจาะทะลุ

• Mt = Metatarsal protection ปกป้องบริเวณหลังเท้า

• SD = Static Dissipative ช่วยระบายไฟฟ้าสถิตในช่วงที่กำหนด

• CD = Conductive ใช้ในงานเฉพาะที่ต้องควบคุมประจุไฟฟ้าแบบเฉพาะทาง

รองเท้าเซฟตี้ หัวเหล็ก = ปลอดภัยสุด?

ความเข้าใจผิดยอดฮิต แค่มี "หัวเหล็ก" ก็ปลอดภัยแล้วจริงดิ? หลายคนส่วนใหญ่พอเห็นคำว่า "หัวเหล็ก" หรือ "หัวคอมโพสิต" ก็มักจะเหมาเอาเองว่าคู่นี้ลุยได้ทุกหน้างาน... ผิดถนัดเลยครับ! การกันกระแทกที่หัวเท้าเป็นแค่ "เกราะป้องกันชิ้นเดียว" ของรองเท้าเซฟตี้เท่านั้น เพราะหน้างานจริงเราไม่ได้เจอแค่ของตกใส่ แต่ยังมีภัยเงียบอย่าง ตะปูแทงทะลุ พื้นลื่นคราบน้ำมัน หรือไฟดูดซ่อนอยู่ด้วย เลือก รองเท้าเซฟตี้ ผิดงาน = มีเซฟตี้ก็เหมือนไม่มี!

• สายโกดัง vs สายก่อสร้าง หัวเหล็กอย่างเดียวใส่เดินโกดังได้ชิลๆ ครับ แต่ถ้าเอาไปลุยไซต์ก่อสร้างที่มีเศษเหล็กและตะปูเพียบ งานนี้ทะลุฝ่าเท้าแน่นอน! (ต้องเลือกรุ่นที่มีแผ่นกันทะลุด้วย)

• พื้นลื่นต้องระวัง มีหัวเหล็ก มีแผ่นกันทะลุ แต่ถ้าดอกยางไม่ได้ออกแบบมาให้เกาะพื้นเปียกหรือคราบน้ำมัน... ก็ลื่นหัวแตกได้เหมือนกันครับ

• สายช่างไฟ (EH) ไม่ใช่โล่วิเศษ รองเท้ากันไฟฟ้าช่วยเซฟชีวิตคุณได้ตามเงื่อนไขที่กำหนด แต่ไม่ได้แปลว่าใส่แล้วจะกลายเป็นยอดมนุษย์ ไปทำงานกับไฟแรงสูงได้โดยไม่ต้องแคร์ระบบเซฟตี้อื่นๆ นะครับ

EN กับ ASTM อันไหนดีกว่ากัน?

คำถามนี้เจอบ่อยมาก และเป็นคำถามที่ดูง่ายแต่ตอบแบบฟันธงไม่ได้ เพราะมันไม่ใช่การแข่งขันว่าใครเหนือกว่าแบบตรง ๆ สิ่งที่ควรถามมากกว่าคือ รองเท้าเซฟตี้ คู่นั้นผ่านมาตรฐานไหน และคุณสมบัติที่ผ่านตรงกับความเสี่ยงในงานของเราหรือไม่ มากกว่า

รองเท้าเซฟตี้ ที่ผ่าน EN ISO 20345 อย่างถูกต้องจากแบรนด์ที่น่าเชื่อถือ อาจเหมาะกับงานคุณมากกว่ารองเท้าที่ผ่าน ASTM แต่ไม่มีคุณสมบัติบางอย่างที่คุณต้องใช้จริง ในทางกลับกัน รองเท้าที่ผ่าน ASTM พร้อมรหัส I/C/EH/PR ครบ ก็อาจตอบโจทย์งานเฉพาะได้ชัดมากกว่า เพราะฉลากอ่านตรงกว่าและเห็นคุณสมบัติเป็นข้อ ๆ

ในมุมของผู้ใช้งานจริง สิ่งสำคัญไม่ใช่การทะเลาะกันว่า “ยุโรปดีกว่าอเมริกา” หรือ “อเมริกาดีกว่ายุโรป” แต่คือการเข้าใจภาษาของมาตรฐานแต่ละฝั่งให้พอ แล้วเลือกตามลักษณะงาน ความเสี่ยง และเงื่อนไขการใช้งานจริง ถ้าจะสรุปแบบใช้งานได้เลยคือ มาตรฐานที่เหมาะกับงานคุณ ย่อมสำคัญกว่ามาตรฐานที่ฟังดูเข้มกว่าแต่เกินความจำเป็น

มาตรฐานคือขั้นต่ำ ไม่ใช่คำตอบสุดท้าย

นี่คือประเด็นที่เราอยากเน้นมากที่สุด เพราะหลายบทความมักอธิบายแค่ว่า ถ้าผ่านมาตรฐานก็ซื้อได้ แต่ในโลกการใช้งานจริง มาตรฐานคือ เกณฑ์ขั้นต่ำ ที่ช่วยให้เราเชื่อได้ว่า รองเท้าเซฟตี้ คู่นั้นผ่านการทดสอบในหัวข้อที่ระบุ ไม่ได้แปลว่ามันดีที่สุดสำหรับทุกคน ไม่ได้แปลว่าใส่สบายที่สุด ทนที่สุด หรือเหมาะกับทุกสภาพงาน

ยกตัวอย่างง่าย ๆ รองเท้าเซฟตี้ สองคู่ผ่านมาตรฐานใกล้เคียงกันได้ แต่คู่หนึ่งออกแบบทรงหน้าเท้าแคบ อีกคู่หน้าเท้ากว้าง คู่หนึ่งเหมาะกับคนเดินเยอะ อีกคู่เหมาะกับคนยืนประจำจุด คู่หนึ่งเด่นเรื่องระบายอากาศ อีกคู่เด่นเรื่องกันน้ำ ดังนั้นเวลาคนซื้ออ่านมาตรฐานแล้ว ควรใช้มันเป็น “ฐาน” จากนั้นค่อยต่อยอดไปดูการสวมจริง การยศาสตร์ น้ำหนัก วัสดุ และสภาพหน้างาน

พูดอีกแบบคือ อย่ามองมาตรฐานเป็นป้ายรับประกันว่า รองเท้าเซฟตี้ ทุกคู่ที่มีรหัสเหมือนกันจะให้ประสบการณ์เท่ากัน เพราะมาตรฐานวัดเรื่องความปลอดภัยขั้นต่ำ ไม่ได้วัดความพอดีของรองเท้ากับเท้าของคุณโดยตรง และนอกจากเรื่องความพอดีแล้ว หลายคนก็มักจะมีคำถามตามมาว่า รองเท้าเซฟตี้ กันไฟฟ้า กันน้ำ กันลื่น ใช้งานต่างกันยังไง? เพื่อให้เลือกคู่ที่จบงานได้จริงครับ

วิธีอ่านฉลาก รองเท้าเซฟตี้ แบบใช้งานได้จริง

ถ้าคุณต้องยืนดูสินค้าอยู่ตรงหน้า ผมแนะนำวิธีอ่านง่าย ๆ แบบนี้ เริ่มจากดูว่าอ้างอิงมาตรฐานอะไร ถ้าเป็นฝั่งยุโรป มักเจอ EN ISO 20345 และตามด้วยคลาส เช่น S1, S3 หรือรหัสเพิ่มเติม ถ้าเป็นฝั่งอเมริกา มักเจอ ASTM F2413 และตามด้วยชุดรหัสบอกคุณสมบัติ จากนั้นถามตัวเอง 3 ข้อ

• งานเรามีความเสี่ยงอะไรหลัก?

• รองเท้าคู่นี้มีคุณสมบัติตรงกับความเสี่ยงนั้นจริงไหม?

• ข้อมูลที่ระบุชัดพอให้เชื่อถือหรือยัง?

ถ้าตอบไม่ได้สักข้อ อย่าเพิ่งซื้อเพราะโปรโมชันหรือเพราะทรงสวยอย่างเดียว โดยเฉพาะรองเท้าเซฟตี้ที่ใช้ในงานอุตสาหกรรมจริง เพราะของผิดประเภทไม่ใช่แค่ใส่ไม่สบาย แต่มีต้นทุนเป็นความเสี่ยงต่อร่างกาย

สรุป 

รองเท้าเซฟตี้ มาตรฐาน EN / ASTM สำคัญมาก! เพราะมันคือตัวช่วยแบ่งแยกระหว่าง "รองเท้าที่แค่ดูเหมือนปลอดภัย" กับ "รองเท้าที่ผ่านบททดสอบมาแล้วจริงๆ" แต่ถึงอย่างนั้น มาตรฐานก็ไม่ใช่คำตอบเดียวครับ รองเท้าเซฟตี้คู่เก่งของคุณต้องผ่านกฎเหล็ก 3 ข้อนี้ไปพร้อมกัน

• มีมาตรฐานรองรับ มีหลักฐานการทดสอบชัดเจน

• แมตช์กับความเสี่ยง ป้องกันได้ตรงจุดกับหน้างานจริง

• ใส่สบายตลอดวัน ต้องใส่ทำงานได้จริงโดยไม่ทรมานเท้า ถ้าขาดข้อไหนไป ประสิทธิภาพในการเซฟตี้ก็ลดลงทันทีครับ!

เลือก รองเท้าเซฟตี้ ให้เหมาะกับการใช้งาน