TH
English
Customers Also Purchased
ปั๊มลมลูกสูบ ที่เคยอัดลมเต็มถังในเวลาไม่กี่นาที วันหนึ่งต้องเดินเครื่องนานขึ้นเรื่อย ๆ สิ่งที่เจอคือ เข็มเกจไต่ช้า บางตัวไปค้างอยู่ก่อนถึงจุดตัด แล้วมอเตอร์ก็เดินไม่หยุด สิ่งเหล่านี้ เป็นอาการที่บอกได้ค่อนข้างชัด ว่ามีลมรั่วย้อนอยู่ที่ไหนสักแห่งในหัวปั๊ม เพราะเสียงเครื่องยังดังเท่าเดิม มอเตอร์ยังหมุนเท่าเดิม แต่ลมที่ไปถึงถังน้อยลง
คำถามคือ ต้องยกเปลี่ยนหัวปั๊มทั้งชุดเลยไหม หรือถึงเวลาซื้อเครื่องใหม่แล้ว? จริง ๆ แล้ว หัวของปั๊มลมลูกสูบมีชิ้นส่วนที่ทำหน้าที่กันลมย้อนอยู่ไม่กี่ชิ้น แต่ละชิ้น เสียแล้วแสดงอาการไม่เหมือนกัน ถ้าอ่านอาการออกก็เปลี่ยนเฉพาะจุดได้ ซึ่งเป็นข้อดีของปั๊มลมลูกสูบที่ซ่อมแยกชิ้นได้ง่ายกว่าปั๊มลมสกรู
ไล่ดูทีละจุดตามทางเดินของลม ตั้งแต่ไส้กรอง ลิ้นวาล์ว แหวนลูกสูบ ประเก็นฝาสูบ ไปจนถึงเช็ควาล์วที่ถัง พร้อมวิธีทดสอบที่ทำเองได้ และบอกจุดที่ต้องหยุดใช้ทันทีโดยไม่ควรลองซ่อมเอง
ทำไม ปั๊มลมลูกสูบ ถึงอัดลมได้ และลมรั่วย้อนได้ทางไหนบ้าง?
การทำงานของหัวปั๊มลมลูกสูบแบ่งเป็นสองจังหวะ จังหวะลูกสูบเลื่อนลง ลิ้นวาล์วฝั่งดูดเปิด อากาศจากไส้กรองไหลเข้ากระบอกสูบ จังหวะลูกสูบเลื่อนขึ้น ลิ้นฝั่งดูดปิด อากาศถูกบีบจนแรงดันสูงกว่าในถัง ลิ้นวาล์วฝั่งส่งจึงเปิดให้ลมวิ่งผ่านท่อส่งเข้าถัง โดยมีเช็ควาล์วที่ปากถัง กันไม่ให้ลมไหลย้อนกลับ ระหว่างนั้นแหวนลูกสูบ ทำหน้าที่ปิดช่องว่าง ระหว่างลูกสูบกับผนังกระบอก
เทียบได้กับที่สูบลมจักรยาน ถ้าลูกยางในกระบอกสึก หรือจุ๊บลมที่ปลายสายรั่ว เราจะออกแรงสูบเท่าเดิมแต่ยางแข็งช้าลง ปั๊มลมลูกสูบ ใช้งานต่อเนื่อง ได้แค่ไหน? Duty Cycle สำคัญจริง หรือไม่? ปั๊มลมลูกสูบต่างจากปั๊มลมสกรูที่อัดลมด้วยเกลียวคู่หมุนต่อเนื่อง ไม่มีลิ้นวาล์วเปิดปิดทุกรอบและไม่มีแหวน จุดเสียจึงเป็นคนละเรื่องกัน
ปั๊มลมลูกสูบ จะขึ้นลมเร็ว เมื่อลมที่อัดในกระบอกสูบไปถึงถัง ได้ทั้งหมด ไม่รั่วย้อนทางไหนเลย ทางรั่วมีอยู่สี่ทาง คือย้อนออกลิ้นดูด ลงห้องข้อเหวี่ยงผ่านแหวน ออกทางประเก็นฝาสูบ และย้อนจากถังผ่านเช็ควาล์ว
จับเวลาอัดลมเต็มถัง แยกว่า ปั๊มลมลูกสูบ เสื่อม หรือแค่เล็กเกินงาน
หลายครั้งที่รู้สึกว่าขึ้นลมช้า ความจริงคือเราใช้ลมมากขึ้น เช่น เพิ่มเครื่องมือลมตัวใหม่ที่กินลมมาก การทดสอบนี้ตัดตัวแปรเรื่องการใช้ลมออกไป
ให้ปิดเครื่อง เปิดวาล์วเดรนใต้ถังปล่อยลมและน้ำออกจนเกจเป็นศูนย์ แล้วปิดวาล์ว ปิดวาล์วทางออกทุกจุด ไม่ต่อสายลมหรือเครื่องมือใด ๆ จากนั้น เปิดเครื่องพร้อมจับเวลา จนสวิตช์แรงดันตัด จดเวลาไว้ที่ตัวเครื่อง เทียบกับค่า ที่เคยจดตอนเครื่องใหม่ หรือค่าที่คู่มือระบุ
ถ้าเวลาใกล้เคียงของเดิม แปลว่าหัวปั๊มยังดี ปัญหาคือปริมาณลมที่งานต้องการเกินกว่าที่เครื่องผลิตได้ ต้องแก้ที่ขนาดเครื่องหรือวิธีใช้ ถ้าเวลานานขึ้นชัดเจน หรือแรงดันไปไม่ถึงจุดตัด ให้ไล่ตามหัวข้อถัดไป
ไส้กรองตัน รอบหัวปั๊มตก ทำให้ ปั๊มลมลูกสูบ ดูดอากาศเข้าได้น้อยตั้งแต่ต้นทาง
ก่อนสงสัยชิ้นส่วนข้างใน ให้ดูสองเรื่องที่อยู่ข้างนอก และแก้ง่ายที่สุด
ไส้กรองอากาศ
ลูกสูบดูดอากาศได้เท่าที่ผ่านไส้กรองได้ ไส้กรองที่อุดด้วยฝุ่น หรือชุ่มน้ำมันจะทำให้กระบอกสูบได้อากาศไม่เต็มทุกจังหวะ ถอดออกมาส่องกับแสง ถ้าทึบให้เปลี่ยน ที่สำคัญคือ อย่าเดินเครื่องโดยไม่ใส่ไส้กรองเพื่อให้ขึ้นลมเร็ว ฝุ่นที่เข้าไปจะขัดแหวนและกระบอกสูบจนสึกในเวลาไม่นาน
สายพานหย่อนใน ปั๊มลมสายพาน และไฟตกในปั๊มลม แบบขับตรง
ปั๊มลมสายพานเป็นปั๊มลมลูกสูบ ที่ส่งกำลังจากมอเตอร์ ไปหัวปั๊มผ่านสายพาน ถ้าสายพานหย่อน หรือลื่น หัวปั๊มจะหมุนช้า กว่าที่ควร มักมีเสียงเอี๊ยดตอนออกตัว
ให้ปรับความตึงตามคู่มือหลังถอดปลั๊ก ส่วนรุ่นโรตารี่ที่มอเตอร์ต่อตรงกับหัวปั๊ม ไม่มีสายพานให้ลื่น จะไวต่อไฟตกมากกว่า ถ้าต่อผ่านสายพ่วงยาว รอบอาจตก และขึ้นลมช้าทั้งที่หัวปั๊มยังดี
ลิ้นวาล์วรั่ว หรือมีเขม่าเกาะ สาเหตุภายในที่พบบ่อยที่สุด ของ ปั๊มลมลูกสูบ
ลิ้นวาล์วเป็นแผ่นเหล็กสปริงบาง ที่เปิดปิดทุกรอบของลูกสูบตลอดเวลาที่ปั๊มลมลูกสูบ เดิน ความร้อนกับไอน้ำมันทำให้เขม่าเกาะ ที่บ่าลิ้นจนปิดไม่สนิท หรือตัวแผ่นล้า จนร้าว
เมื่อลิ้นวาล์ว ฝั่งดูดรั่ว
ลมที่อัดแล้วส่วนหนึ่งจะดันย้อนออกทางไส้กรอง เอาหลังมือไปอังใกล้ปากไส้กรองขณะเครื่องเดิน จะรู้สึกลมอุ่นตีออกมาเป็นจังหวะ แทนที่จะมีแต่แรงดูดเข้า
เมื่อลิ้นวาล์ว ฝั่งส่งรั่ว
ลมแรงดันสูงจะไหลย้อนกลับเข้ากระบอกสูบในจังหวะดูด ลูกสูบจึงอัดลมก้อนเดิมซ้ำ หัวปั๊มและท่อส่งอาจร้อนผิดปกติ และแรงดันในถังไต่ช้าลงมากเมื่อขึ้นสูง
ทางแก้ คือเปลี่ยนชุดแผ่นลิ้นวาล์ว พร้อมประเก็นชุดใหม่ ซึ่งเป็นอะไหล่ปั๊มลมที่มีขายแยกตามรุ่นหัวปั๊ม ลูกสูบ แต่ก่อนเปิดฝาสูบต้องถอดปลั๊ก ปล่อยลมในถังจนเป็นศูนย์ และรอให้หัวปั๊มเย็น ถ้าไม่เคยเปิดฝาสูบมาก่อน งานนี้ช่างซ่อมปั๊มลม ทำได้ในเวลาไม่นาน
แหวนลูกสูบ และกระบอกสูบสึก ทำให้ ปั๊มลมลูกสูบ เสียลมลงห้องข้อเหวี่ยง
เมื่อแหวนสึก หรือผนังกระบอกสูบเป็นรอย ลมที่ปั๊มลมลูกสูบอัด อาจเล็ดลงด้านล่างผ่านข้างลูกสูบ เข้าไปในห้องข้อเหวี่ยงซึ่งเป็นที่อยู่ของน้ำมัน
วิธีสังเกตคือ ดูที่รูหายใจ หรือฝาเติมน้ำมัน ขณะเครื่องเดิน ถ้ามีลมพ่นออกมาแรงเป็นจังหวะและมีละอองน้ำมันตามมา แปลว่าลมรั่วผ่านแหวน อาการร่วม คือน้ำมันพร่องเร็ว และน้ำที่ระบาย จากถังมีฟิล์มน้ำมันมากขึ้น
สำหรับ ปั๊มลมลูกสูบ รุ่นออยฟรี หรือปั๊มลมเงียบ จะไม่มีน้ำมันในห้องข้อเหวี่ยง และใช้แหวนหรือถ้วยลูกสูบที่ทำจากวัสดุหล่อลื่นในตัว แทน ชิ้นนี้สึกตามชั่วโมงใช้งานเป็นปกติ อาการคือขึ้นลมช้าลงเรื่อย ๆ โดยไม่มีเรื่องน้ำมันมาเกี่ยว
ทางแก้คือเปลี่ยนชุดแหวนหรือชุดลูกสูบตามรุ่น ถ้าผนังกระบอกสูบเป็นรอยลึกจนเล็บสะดุด การเปลี่ยนแหวนอย่างเดียว จะอยู่ได้ไม่นาน ต้องเปลี่ยนเสื้อสูบ หรือหัวปั๊มทั้งชุด โดยให้ช่างประเมินก่อนสั่งอะไหล่
ประเก็นฝาสูบรั่ว ทำให้ ปั๊มลมลูกสูบ มีเสียงฟู่ที่หัว แรงดันไม่ขึ้นสุด
ประเก็น คือแผ่นกันรั่วระหว่างกระบอกสูบ แผ่นลิ้นวาล์ว และฝาสูบ ส่วนความร้อนสลับเย็นซ้ำ ๆ อาจทำให้ประเก็นแข็งและแตก หรือสกรูฝาสูบคลายตัว
รวมวิธีดู ปั๊มลม รั่ว แบบง่าย ๆ ที่ทำเองได้ ไม่ต้องแบกเข้าศูนย์ ถ้ารั่วออกด้านนอก จะได้ยินเสียงฟู่เป็นจังหวะตามรอบลูกสูบ และเห็นคราบดำรอบขอบฝาสูบ ทดสอบได้ด้วยการทาน้ำสบู่รอบรอยต่อขณะเครื่องเดิน แล้วดูฟอง ถ้ารั่วด้านใน ระหว่างห้องดู ดกับห้องส่งในฝาสูบ จะไม่มีเสียงและไม่มีฟอง แต่อาการเหมือนลิ้นวาล์วรั่ว จึงควรเปลี่ยนประเก็นไปพร้อมกันทุกครั้งที่เปลี่ยนลิ้น
เปลี่ยนประเก็นใหม่ทั้งชุด ไม่ใช้กาวหรือซิลิโคนทาแทน และขันสกรูฝาสูบไล่แบบทแยงด้วยแรงตามที่คู่มือระบุ การขันแน่นเกิน ทำให้ฝาสูบบิด และรั่วซ้ำ
เช็ควาล์ว และวาล์วระบายหัวสูบ คือจุดที่ทำให้ ปั๊มลมลูกสูบ เสียลมหลังมอเตอร์หยุด
เช็ควาล์วอยู่ที่ปลายท่อส่งตรงปากถัง ทำหน้าที่ให้ลมเข้าถังได้ทางเดียว ส่วนวาล์วระบายหัวสูบที่สวิตช์แรงดันจะปล่อยลมที่ค้างในท่อส่งออกทุกครั้งที่มอเตอร์ปั๊มลมลูกสูบ หยุด เพื่อให้ออกตัวรอบถัดไปได้เบา เสียงฟู่สั้น ๆ ตอนเครื่องตัดจึงเป็นเรื่องปกติ
แต่ถ้าเสียงฟู่นั้นไม่หยุด ดังต่อเนื่องหลังเครื่องตัดไปแล้ว อาจหมายถึงเช็ควาล์วปิดไม่สนิท ลมในถังกำลังไหลย้อนออกทางวาล์วระบาย แรงดันจะตกเองทั้งที่ไม่ได้ใช้ลม เครื่องต้องเดินบ่อย และมอเตอร์อาจออกตัวไม่ไหวเพราะมีแรงดันค้างที่หัวสูบ
ทางแก้คือถอดเช็ควาล์วออกมาล้างเขม่า หรือเปลี่ยนใหม่ โดยต้องปล่อยลมในถังจนเป็น 0 ก่อนคลายเกลียวทุกครั้ง การคลายเช็ควาล์วขณะถังมีแรงดันอันตรายมาก
สัญญาณว่าควรหยุดใช้ ปั๊มลมลูกสูบ ทันที ไม่ว่าจะขึ้นลมช้า หรือเร็ว
- เครื่องเดินไม่ตัดแม้เข็มเกจเลยแรงดันสูงสุดของถัง หรือเซฟตี้วาล์วดีดทำงาน
- มีเสียงเคาะโลหะจากหัวปั๊มดังเป็นจังหวะ
- ถังมีรอยสนิมผุ น้ำซึม หรือลมรั่วที่ตัวถัง และแนวเชื่อม
- หัวปั๊มร้อนจนสีไหม้ หรือมีควันจากหัวปั๊มหรือมอเตอร์
- ระดับน้ำมันต่ำกว่าขีดล่าง หรือน้ำมันกลายเป็นสีขุ่นขาว
ให้ปิดเครื่อง ถอดปลั๊ก ปล่อยลมออกจากถัง แล้วให้ช่างตรวจ ห้ามอุด ปรับ หรือถอดเซฟตี้วาล์วออกเพื่อให้ ปั๊มลมลูกสูบ เดินต่อ และถังที่รั่วหรือผุห้ามเชื่อมปะใช้ต่อ ต้องเปลี่ยนถังเท่านั้น ถังอัดแรงดันที่เนื้อเหล็กบางลงแตกได้ โดยไม่มีสัญญาณเตือน
สรุป: ปั๊มลมลูกสูบ จะขึ้นลมเร็ว เมื่อลมที่อัดในกระบอกสูบไปถึงถังทั้งหมด ไม่รั่วย้อนทางไหน
อาการขึ้นลมช้าของ ปั๊มลมลูกสูบ ไม่ได้แปลว่าเครื่องพัง แต่หมายถึง ลมที่อัด แล้วรั่วย้อน อยู่ที่จุดใดจุดหนึ่งใน ลำดับที่ควรไล่คือ จับเวลาอัดลมเต็มถังเพื่อแยกว่าเครื่องเสื่อม หรือใช้ลมเกิน ดูไส้กรอง สายพาน และไฟที่จ่ายให้มอเตอร์ อังมือที่ปากไส้กรองเพื่อดูลิ้นฝั่งดูด สังเกตความร้อน ที่หัวปั๊มเพื่อดูลิ้นฝั่งส่ง ดูลมที่รูหายใจห้องข้อเหวี่ยงเพื่อดูแหวน ทาน้ำสบู่รอบฝาสูบเพื่อดูประเก็น และฟังเสียงฟู่หลังเครื่องตัดเพื่อดูเช็ควาล์ว
ข้อที่สำคัญที่สุด คือ ทุกงานที่ต้องเปิดหัวปั๊ม หรือคลายข้อต่อ ต้องถอดปลั๊ก และปล่อยลมจนเป็นหมดก่อน ห้ามยุ่งกับเซฟตี้วาล์ว และถังที่ผุ หรือรั่ว ต้องเปลี่ยนโดยไม่ต้องเสียดาย ถ้ากระบอกสูบเป็นรอยลึก หรือมีเสียงเคาะ ให้ช่างประเมิน ก่อนลงเงินกับอะไหล่
ถ้าไล่ดูแล้วพบว่าหัวปั๊มยังดี แต่งานต้องการลมมากกว่า ที่เครื่องให้ได้ ลองดูหมวด ปั๊มลม ปั๊มลมลูกสูบ และอะไหล่ปั๊มลม แล้วเทียบกับเครื่องมือลม ที่ใช้อยู่