TH
English
Customers Also Purchased
หนึ่งอาการที่เจอได้ หลังติดตั้ง ปั๊มลม ตัวใหม่คือ กดสวิตช์ แล้วเครื่องออกตัวได้ครึ่งวินาที มอเตอร์ครางขึ้นมาสั้น ๆ ไฟก็หรี่วูบหนึ่งจังหวะ แล้วเบรกเกอร์ ก็ตกลงมา พอสับขึ้นใหม่บางครั้ง ก็ติดไปได้ตามปกติ บางครั้งก็ตัดซ้ำอีกรอบในจังหวะเดิม และที่ทำให้สับสนที่สุด คือบางวันใช้ได้ทั้งวันโดยไม่มีปัญหา แต่อีกวันตัดตั้งแต่ครั้งแรกที่กดสวิตช์ปั๊มลม
สิ่งที่คนส่วนใหญ่ทำต่อจากนั้น คือเปลี่ยนเบรกเกอร์ให้ทนกระแสสูงขึ้น ซึ่งอาจเป็นวิธี ที่เร็วที่สุด ราคาไม่แพง และทำให้อาการหายไปทันที จนรู้สึกเหมือนแก้ถูกจุด แต่ในความเป็นจริง นั่นคือการปิดเสียงเตือนภัย โดยที่ต้นเหตุยังอยู่ครบ และในหลายกรณี คือการย้ายจุดที่จะเสียหาย จากเบรกเกอร์ซึ่งเปลี่ยนใหม่ได้ ไปไว้ที่สายไฟในผนังซึ่งเปลี่ยนยากกว่า และอันตรายกว่ามาก
ต้นเหตุจริงของอาการนี้เกือบทั้งหมดอยู่ที่สามจุด คือกระแสตอนสตาร์ทที่สูงกว่าตอนปั๊มลมทำงานหลายเท่า ซึ่งเป็นธรรมชาติของมอเตอร์ทุกตัว วงจรไฟ ที่แชร์กับอุปกรณ์อื่น จนโหลดรวมเกินพิกัด และการต่อผ่านสายพ่วงที่ หน้าตัดเล็กเกินไปสำหรับโหลดขนาดนี้ ทั้งสามจุดตรวจเอง ภายในไม่กี่นาทีโดยไม่ต้องแกะอะไร และควรตรวจให้ครบก่อนตัดสิน ว่าปั๊มลม มีปัญหา
ปั๊มลม กินกระแส ตอนสตาร์ท มากกว่าตอนทำงาน
เจาะลึกข้อสงสัย: เมื่อพูดถึง ปั้มลมไฟฟ้า เราหมายถึงอะไรกัน? มอเตอร์ไฟฟ้า ทุกตัวต้องการกระแสในช่วงเริ่มหมุน สูงกว่ากระแสตอนหมุนคงที่อยู่หลายเท่า เพราะในจังหวะแรกมอเตอร์ต้องเอาชนะทั้งแรงเฉื่อยของโรเตอร์ ที่ยังนิ่งอยู่ และแรงต้านจากชุดอัดลมที่ต่ออยู่กับเพลา ช่วงพุ่งนี้กินเวลาเพียงเสี้ยววินาที แต่ค่ากระแสในจังหวะนั้นสูงพอที่จะทำให้ไฟทั้งบ้านหรี่ลงได้ชั่วขณะ ซึ่งก็คือวูบที่เราเห็นทุกครั้งที่เครื่องออกตัว
เบรกเกอร์ในบ้านทั่วไปออกแบบมาให้รับกระแสพุ่งช่วงสั้นได้ระดับหนึ่ง เพราะถ้าตัดทุกครั้งที่มีกระแสพุ่ง ตู้เย็นกับแอร์ก็คงใช้งานไม่ได้เลย แต่ความทนนั้นมีขีดจำกัด ถ้าวงจรเดียวกันมีโหลดอื่นทำงานอยู่ด้วย หรือสายไฟที่เดินมามีขนาดเล็ก จนแรงดันตกตั้งแต่ต้นทาง กระแสพุ่ง จะถูกดันให้สูงขึ้นไปอีกและลากยาวกว่าปกติ จนเกินจุดที่เบรกเกอร์รับได้ หรือยอมให้ผ่าน
วาล์วปลดแรงดัน (Unloader Valve) ทำให้สตาร์ทเบาลง
ปั๊มลมส่วนใหญ่มีวาล์วเล็ก ๆ ทำหน้าที่ปล่อยลมที่ค้างอยู่ในท่อระหว่างหัวปั๊มกับถังออกทุกครั้งที่เครื่องตัดการทำงาน จุดประสงค์คือให้รอบถัดไปของมอเตอร์ได้เริ่มหมุนในสภาพที่ไม่มีแรงต้านจากลมค้าง ไม่ใช่เซฟตี้วาล์ว หรือที่เรียกว่า วาล์วระบายแรงดัน เซฟตี้วาล์ว: อะไหล่ปั๊มลม ตัวเล็ก แต่ขาดไม่ได้ จริง ๆ แล้ว ใช้เซฟอะไร?
ถ้าสังเกตดี ๆ จะได้ยินเสียงลมฟู่สั้น ๆ ทุกครั้งหลัง ปั๊มลม ตัด นั่นคือเสียงของวาล์วตัวนี้ทำงาน และเป็นสัญญาณว่าระบบยังปกติ
คาปาซิเตอร์สตาร์ทเสื่อม ทำให้อาการคล้ายกันจนแยกไม่ออก
มอเตอร์หนึ่งเฟสหลายรุ่นใช้คาปาซิเตอร์ช่วยสร้างแรงบิดในจังหวะออกตัว เมื่อคาปาซิเตอร์เสื่อมตามอายุ หรือเสียหายจากความร้อนสะสม มอเตอร์จะครางค้างอยู่กับที่ หมุนช้าผิดปกติในช่วงแรก
สิ่งที่เห็นจากภายนอกคือเบรกเกอร์ตัดเหมือนกันทุกอย่าง แต่สาเหตุอยู่คนละจุดกับเรื่องระบบไฟ และเป็นงานที่ควรให้ช่างตรวจ
วงจรไฟที่ ปั๊มลม เสียบอยู่ แชร์กับอะไรอีกบ้าง
ในบ้าน และร้านขนาดเล็กส่วนใหญ่ ปลั๊กมักเดินรวมอยู่ในวงจรเดียวกับไฟ และปลั๊กอีกหลายจุด ตอนที่ยังไม่มีเครื่องมือหนัก ก็ไม่เคยมีปัญหาอะไร เพราะโหลดรวมยังห่างจากพิกัดของวงจรอยู่มาก แต่พอเพิ่มปั๊มลมเข้าไปตัวเดียว โหลดในจังหวะสตาร์ทจะกระโดดขึ้นไปชนพิกัดทันที และนี่คือเหตุผลที่อาการอาจเกิด แบบไม่สม่ำเสมอ คือขึ้นกับว่าตอนนั้นในวงจรเดียวกัน มีอะไรเปิดอยู่บ้าง
วิธีตรวจที่ง่ายที่สุด และไม่ต้องใช้เครื่องมืออะไรเลยคือ ปิดอุปกรณ์อื่นทั้งหมด รวมถึงไฟส่องสว่าง พัดลม และที่ชาร์จต่าง ๆ แล้วลองสตาร์ทเครื่องอีกครั้ง ถ้าคราวนี้ผ่านได้โดยเบรกเกอร์ไม่ตัด บอกได้ค่อนข้างชัดว่าปัญหา คือวงจรรับโหลดรวมไม่ไหว ไม่ใช่ตัวเครื่องเสีย
ทางแก้ คือแยกวงจร
ปั๊มลมขนาดกลางขึ้นไป ควรมีวงจรของตัวเอง ที่เดินตรงจากตู้ไฟ พร้อมขนาดสาย และเบรกเกอร์ที่เลือกตามค่ากระแสของมอเตอร์ การมีวงจรแยกยัง มีข้อดีเรื่องความสะดวกด้วย เพราะเวลาต้องตัดไฟเพื่อซ่อมบำรุงเครื่อง จะไม่กระทบกับปลั๊กจุดอื่น
สิ่งที่ไม่ควรทำ คือเปลี่ยนเบรกเกอร์ ให้ใหญ่ขึ้นเฉย ๆ
การเปลี่ยนไปใช้เบรกเกอร์ ที่ทนกระแสสูงขึ้น โดยไม่เปลี่ยนทั้งระบบ เท่ากับการยอมให้ระบบรับกระแสเกินพิกัด โดยไม่มีอะไรคอยตัดอีกแล้ว ผลที่ตามมาไม่ได้เกิดในวันเดียว แต่เป็นความร้อนสะสม อาจทำให้ฉนวนสายเสื่อมลงเรื่อย ๆ จนกรอบและแตก ซึ่งเป็นสาเหตุของไฟไหม้ ที่พบได้จริงในโรงรถ และห้องเก็บของ และเป็นความเสียหายที่ประกันมักไม่คุ้มครองเพราะเกิดจากการดัดแปลงระบบไฟเอง
สายพ่วง คือสาเหตุอันดับต้น ๆ ที่ ปั๊มลม สตาร์ทไม่ขึ้น
สายที่หน้าตัดเล็กเกินไป หรือความยาวมากเกินไปทำให้แรงดันตกระหว่างทาง มอเตอร์ ที่ได้รับแรงดันต่ำกว่าพิกัดจะพยายามรักษากำลังเอาไว้ด้วยการดึงกระแสเพิ่มขึ้น ซึ่งทำให้ทั้งตัวสายและขดลวดในมอเตอร์ร้อนขึ้นกว่าที่ควร
ในระยะสั้น สิ่งที่เห็นคือเครื่องสตาร์ทไม่ขึ้นหรือเบรกเกอร์ตัด แต่ในระยะยาวคือชุดป้องกันความร้อนในมอเตอร์จะตัดการทำงานเองบ่อยขึ้นเรื่อย ๆ และอายุขดลวดสั้นลงอย่างถาวร อาการทั้งหมดนี้มักถูกเข้าใจผิดว่าเครื่องคุณภาพไม่ดี ทั้งที่ต้นเหตุอยู่ที่สายพ่วงเส้นเดียว
ทำยังไง ถ้าจำเป็นต้องใช้สายพ่วงจริง ๆ ?
เลือกสาย ที่หน้าตัดใหญ่พอสำหรับกระแสของเครื่องตามที่ระบุบนป้าย ใช้เส้นเดียวยาวพอแทนการต่อสายสั้นหลายเส้นเข้าด้วยกัน เพราะทุกจุดต่อ คือความต้านทานที่เพิ่มขึ้น และเป็นจุดที่ความร้อนสะสม คลี่สายออกจากม้วนให้หมด ก่อนใช้งานทุกครั้ง เพราะสายที่ยังขดอยู่จะระบายความร้อนไม่ได้ และร้อนเร็วกว่าที่คิด และหลีกเลี่ยงการเสียบอุปกรณ์อื่น ร่วมในรางเดียวกัน ขณะเครื่องทำงาน
ย้ายลม แทนย้ายไฟ
แทนที่จะลากไฟไปหาเครื่อง ให้ตั้งปั๊มลม ไว้ใกล้จุดจ่ายไฟที่รับโหลดได้จริง แล้วเดินสายลมไปหาหน้างานแทน การเดินลมยาวก็มีผลกับแรงดันเหมือนกัน คือยิ่งยาว และยิ่งสายเล็ก แรงดันที่ปลายทางยิ่งตก แต่ความต่างคือ ปัญหานี้จัดการได้ด้วยการเพิ่มขนาดสายลม ซึ่งเป็นของที่เปลี่ยนเองได้ ราคาไม่สูง และไม่มีความเสี่ยง เรื่องไฟฟ้าเข้ามาเกี่ยวเลย
ไฟหนึ่งเฟส กับสามเฟส มีผลกับ ปั๊มลม ยังไง?
ปั๊มลม ขนาดเล็กถึงกลางที่ใช้ตามบ้านและร้านทั่วไปออกแบบมาสำหรับไฟหนึ่งเฟส ส่วนเครื่องขนาดใหญ่ และเครื่องที่ต้องเดินต่อเนื่องในโรงงานมักเป็นสามเฟส
ความต่างของปั๊มลมที่ใช้ไฟสามเฟส อยู่ที่การจ่ายกำลังที่ราบเรียบกว่า ทำให้มอเตอร์สั่นน้อยกว่า ร้อนน้อยกว่าเมื่อรับโหลดเท่ากัน และมีกระแสตอนสตาร์ท ที่จัดการได้ง่ายกว่าเมื่อเทียบกับกำลังที่ได้
ถ้าสถานที่มีไฟสามเฟสอยู่แล้ว และต้องใช้เครื่องขนาดใหญ่ การเลือกปั๊มลมขนาดใหญ่แบบสามเฟสจะได้เปรียบทั้งเรื่องประสิทธิภาพ และความเสถียรของระบบไฟโดยรวม แต่ถ้ามีแต่ไฟหนึ่งเฟส การฝืนเลือกเครื่อง ที่กำลังเกินกว่าระบบไฟจะรับไหว จะจบลงที่ปัญหาเดิมซ้ำ ๆ ไม่ว่าจะเปลี่ยนปั๊มลม ไปกี่ตัวก็ตาม เพราะข้อจำกัดไม่ได้อยู่ที่เครื่อง แต่อยู่ที่ไฟที่จ่ายเข้ามา
ขั้นตอนไล่หาสาเหตุ เมื่อ ปั๊มลม ทำให้ไฟตัด
ก่อนจะสรุปว่าต้องซื้อเครื่องใหม่ หรือเรียกช่างมาดู มีลำดับการตรวจที่ทำเองได้ และใช้เวลารวมไม่เกินสิบนาที เรียงจากสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดไปหาน้อยที่สุด และตัดความเป็นไปได้ออกไปทีละอย่างจนเหลือจุดที่น่าสงสัยจริง ๆ
ถอดโหลดอื่น ออกจากวงจร
ปิดอุปกรณ์ไฟฟ้าอื่นทั้งหมด ในวงจรเดียวกัน แล้วลองสตาร์ทใหม่ ถ้าผ่าน แปลว่าปัญหา คือโหลดรวมของวงจร ไม่ใช่ตัวเครื่อง ทางแก้ระยะยาวคือแยกวงจรให้เครื่อง ไม่ใช่การคอยปิดของอย่างอื่นทุกครั้งที่จะใช้ลม
เอาสายพ่วงออก
เสียบสายไฟของปั๊มลม เข้าเต้ารับผนังโดยตรง แล้วลองอีกครั้ง ถ้าผ่าน แปลว่าสายพ่วง คือตัวปัญหา ให้เปลี่ยนไปใช้สายที่หน้าตัดใหญ่ขึ้น หรือย้ายตำแหน่งเครื่องแล้วเดินสายลมแทน
ปล่อยลมในถังออกให้หมด แล้วสตาร์ท
เปิดวาล์วระบายใต้ถัง ให้ลมออกจนหมด แล้วลองสตาร์ทปั๊มลมใหม่ ถ้าสตาร์ทตอนถังว่างผ่านสบาย แต่สตาร์ทตอนถังมีลมแล้วตัดทุกครั้ง ให้สงสัยวาล์วปลดแรงดันหรือเช็ควาล์วเป็นอันดับแรก ก่อนจะไปสงสัยเรื่องอื่น
ฟังเสียง และจับอุณหภูมิ
ถ้ามอเตอร์ครางอยู่กับที่โดยไม่หมุน หมุนช้าผิดปกติ หรือร้อนจัดจนแตะไม่ได้ หลังใช้ไม่นาน ให้หยุดใช้ทันที แล้วให้ช่างตรวจ และที่สำคัญคืออย่าพยายามสับเบรกเกอร์ขึ้น แล้วสตาร์ทซ้ำหลายครั้งติดกัน เพราะการบังคับให้มอเตอร์ออกตัวซ้ำ ๆ ในสภาพที่ติดขัดอยู่ อาจทำให้ขดลวดไหม้ และเปลี่ยนปัญหาราคาหลักร้อยให้กลายเป็นการเปลี่ยนมอเตอร์ ทั้งลูก
ป้องกันไว้ ตั้งแต่ก่อนติดตั้ง ปั๊มลม
ปัญหาทั้งหมดที่ว่ามาป้องกันได้ตั้งแต่ตอนเลือกซื้อปั๊มลม คือเอาค่ากระแส บนป้ายเครื่องไปเทียบกับความสามารถของวงจรไฟที่จะใช้จริงก่อน ขั้นตอนนี้ใช้เวลาไม่กี่นาที แต่ตัดปัญหายาว ๆ ออกไปได้และช่วยให้เลือกขนาดเครื่องได้ตรงกับ ข้อจำกัดของสถานที่ สิ่งที่ควรเตรียม คือ
- ตำแหน่งติดตั้ง ที่อยู่ใกล้จุดจ่ายไฟ รับโหลดได้จริง
- วงจรแยกสำหรับเครื่องโดยเฉพาะ ในกรณีที่เป็นปั๊มลมขนาดกลางขึ้นไป
- พื้นที่รอบเครื่อง ที่ระบายอากาศได้ ไม่ใช่มุมอับหลังตู้ หรือในห้องปิด
พื้นที่ติดตั้งสำคัญ เพราะมอเตอร์ ปั๊มลม ที่ระบายความร้อนไม่ทัน จะตัดการทำงานเองบ่อยขึ้นเรื่อย ๆ ตามอายุ และเป็นอาการที่ คนมักเข้าใจผิด ว่าเป็นปัญหาไฟฟ้า
สรุป
เบรกเกอร์ที่ตัดตอน ปั๊มลม สตาร์ท ไม่ใช่สัญญาณว่าเครื่องไม่ดี หรือของผิดรุ่น แต่เป็นสัญญาณว่ากระแสในจังหวะสตาร์ทกับความสามารถของวงจรไฟที่จ่ายอยู่ไม่สมดุลกัน สิ่งที่ต้องตามหาคือจุดที่ไม่สมดุล
ไล่ตรวจตามลำดับจากโหลดอื่นในวงจร สายพ่วง แล้วค่อยไปที่วาล์วปลดแรงดัน จุดเหล่านี้ครอบคลุมกรณีที่เจอหน้างานได้เกือบทั้งหมด และทำเองได้ โดยไม่ต้องรื้ออะไร
การเปลี่ยนเบรกเกอร์ให้ใหญ่ขึ้นโดยไม่ ดูสายไฟหรือระบบไฟอื่น ๆ เป็นสิ่งแรก ที่ไม่ควรทำ ไม่ว่าอาการจะน่ารำคาญแค่ไหน และจะรีบใช้ ปั๊มลม แค่ไหนก็ตาม