มีแค่ °C ไม่พอหรือ? ทำไม เครื่องวัดอุณหภูมิ หลายรุ่น เพิ่ม Fahrenheit มาด้วย?

กล้องตรวจจับความร้อน BOSCH GTC 450-13 Professional

35,560 บาท

ดิจิตอลเทอร์โมมิเตอร์แบบสัมผัส FLUKE 52-2

22,500 บาท

ดิจิตอลเทอร์โมมิเตอร์แบบสัมผัส FLUKE 54-2B

28,200 บาท

หัววัดอุณหภูมิสำหรับ THREMOMETER FLUKE 80PK-22

6,000 บาท

หัววัดอุณหภูมิสำหรับ THREMOMETER FLUKE 80PK-25

7,300 บาท

อินฟราเรดเทอร์โมมิเตอร์รุ่นทรหด FLUKE 62 MAX

6,000 บาท

เวลาเลือกซื้อ เครื่องวัดอุณหภูมิ ไม่ว่าจะเป็นเครื่องวัดอุณหภูมิอินฟราเรด เครื่องวัดแบบโพรบ เครื่องวัดอุณหภูมิอาหาร หรือกล้องตรวจจับความร้อน เรามักเห็นในสเปกว่าเครื่องสามารถแสดงค่าได้ทั้ง °C และ °F หรือ Celsius (เซลเซียส) และ Fahrenheit (ฟาเรนไฮต์) ครับ 

นอกจากคำถามว่า เครื่องวัดอุณหภูมิ กับกล้องตรวจจับความร้อน ต่างกันยังไง? อันไหนเหมาะกับคุณ? แล้ว สำหรับผู้ใช้ในประเทศไทย แทบทุกอย่างรอบตัวใช้ Celsius ครับ ตั้งแต่อุณหภูมิอากาศ เครื่องปรับอากาศ ไปจนถึงข้อมูลทางเทคนิคของเครื่องจักรหลายประเภท ก็อดสงสัยไม่ได้ว่า แล้ว Fahrenheit ที่ติดมากับเครื่องนั้นจำเป็นจริงหรือเป็นเพียงฟังก์ชันที่มีไว้แต่แทบไม่ได้ใช้ ?

คำตอบคือ สำหรับงานทั่วไปในไทย เราอาจใช้ Celsius หน่วยเดียวตลอดอายุของเครื่องวัดอุณหภูมิแต่การรองรับ Fahrenheit ก็มีเหตุผลในตัวเอง เพราะเครื่องมือวัดมักออกแบบมาเพื่อขายในตลาดทั่วโลก และยังมีงานบางประเภทที่เราจะเจอ Fahrenheit เป็นประจำ หรือผู้ผลิตที่ใช้ระบบหน่วยต่างกัน ความสามารถในการสลับหน่วยจึงอาจไม่ได้สำคัญ แต่ในบางสถานการณ์ช่วยลดขั้นตอน และลดความผิดพลาด ได้อย่างมาก

Celsius และ Fahrenheit คืออุณหภูมิเดียวกัน แค่ใช้คนละสเกล

ก่อนจะถามว่า เครื่องวัดอุณหภูมิ จำเป็นต้องมีสองหน่วยไหม? ต้องเข้าใจก่อนครับ ว่า Celsius และ Fahrenheit ไม่ได้เป็นอุณหภูมิสองชนิด แต่เป็น ระบบหน่วยที่ใช้บอกอุณหภูมิเดียวกันคนละสเกล การแปลงระหว่างสองหน่วย สามารถคำนวณได้จากสูตร °F = (°C × 9/5) + 32 และ °C = (°F − 32) × 5/9 เช่น 100°C จะเท่ากับ 212°F ส่วน 86°F จะเท่ากับ 30°C

• ในระบบ Celsius จุดเยือกแข็งของน้ำอยู่ที่ประมาณ 0°C 

• จุดเดือดอยู่ที่ประมาณ 100°C ภายใต้ความดันมาตรฐาน 

• Fahrenheit กำหนดจุดเยือกแข็งไว้ที่ 32°F 

• จุดเดือดประมาณ 212°F 

• ระหว่างจุดเยือกแข็งถึงจุดเดือดจึงแบ่งเป็น 180 องศา ขณะที่ Celsius แบ่งเป็น 100 องศา

การเปลี่ยนจาก Celsius ไปเป็น Fahrenheit ไม่ได้ทำให้ เครื่องวัดอุณหภูมิ วัดเก่งขึ้นหรือแม่นขึ้น ตัวเซนเซอร์ยังวัดอุณหภูมิเดิม วงจรของเครื่อง แค่นำค่าที่วัดได้มาคำนวณและแสดงผลในหน่วยที่เลือก

ถ้าใช้ เครื่องวัดอุณหภูมิ ในไทย Celsius พอไหม?

สำหรับการใช้งานในชีวิตประจำวัน และงานช่างทั่วไปในประเทศไทย Celsius ถือว่าเพียงพอสำหรับการใช้ เครื่องวัดอุณหภูมิ กับงานส่วนใหญ่ เราดูอุณหภูมิอากาศเป็น 30–40°C ตั้งเครื่องปรับอากาศประมาณ 24–26°C ใช้เครื่องวัดอุณหภูมิเช็กพื้นผิวเครื่องจักร วัดมอเตอร์ ตรวจระบบปรับอากาศ หรือวัดอุณหภูมิอาหาร โดยใช้หน่วย °C เป็นหลักอยู่แล้ว

ดังนั้น ถ้ามี เครื่องวัดอุณหภูมิ ที่รองรับทั้ง °C และ °F ก็ไม่ได้หมายความว่าเราต้องสลับใช้ทั้งสองหน่วย บางคนอาจตั้งไว้ที่ Celsius แล้วไม่เปลี่ยนอีกเลย ซึ่งก็ไม่มีปัญหาอะไร

แต่สิ่งที่ทำให้ Fahrenheit ยังมีประโยชน์ คือเราไม่ได้ทำงานอยู่กับข้อมูลจากประเทศไทยอย่างเดียวเสมอไป เมื่อเปิดคู่มือเครื่องจักรต่างประเทศ อ่าน Datasheet จากผู้ผลิต หรือดูข้อมูลจากเว็บไซต์ต่างประเทศ เราอาจเจอตัวเลขที่ระบุเป็น Fahrenheit ขึ้นมาได้ และตรงนี้เอง ที่ฟังก์ชันสลับหน่วยช่วยให้ทำงานสะดวกขึ้น

ทำไม เครื่องวัดอุณหภูมิ จึงใส่ทั้ง °C และ °F มาให้เกือบทุกเครื่อง?

เหตุผลหลักคือ เครื่องวัดอุณหภูมิ หนึ่งรุ่นมักออกแบบ สำหรับจำหน่ายหลายประเทศ ครับ ผู้ผลิตอาจขายเครื่องรุ่นเดียวกัน ในประเทศไทย สหรัฐอเมริกา หรือประเทศอื่น ๆ การผลิตตัวเครื่องแยกเป็นรุ่น Celsius และ Fahrenheit สำหรับแต่ละตลาดแทบไม่มีความจำเป็น เพราะสำหรับ เครื่องวัดอุณหภูมิ สมัยนี้ การแปลงหน่วยสามารถทำผ่านซอฟต์แวร์ หรือวงจรประมวลผลของเครื่องได้ง่ายมาก ๆ

เซนเซอร์ไม่ได้วัด Fahrenheit แยกจาก Celsius เครื่องวัดอุณหภูมิ รับข้อมูลอุณหภูมิเดิม จากเซนเซอร์ก่อน แล้วจึงแปลงตัวเลขตามหน่วยที่เลือก ดังนั้น การเพิ่มตัวเลือก °C/°F จึงช่วยให้เครื่องรุ่นเดียวใช้งานได้ในตลาดกว้างขึ้น โดยไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนฮาร์ดแวร์หลักของเครื่อง

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมแม้แต่ เครื่องวัดอุณหภูมิอินฟราเรด ระดับเริ่มต้นหลายรุ่น มีฟังก์ชัน C/F มาให้เป็นเรื่องปกติ ไม่ได้เป็นฟังก์ชันพิเศษเฉพาะเครื่องราคาแพง

เครื่องวัดอุณหภูมิ มี 2 หน่วย ช่วยลดความผิดพลาด จากการแปลงค่า

ถ้าต้องแปลงค่าหนึ่งหรือสองครั้ง การเปิดเครื่องคิดเลขในโทรศัพท์ อาจไม่ใช่เรื่องลำบาก แต่เมื่อทำงานกับค่าหลายสิบจุด หรือมีอุณหภูมิหลายค่าให้เปรียบเทียบ การแปลง Celsius และ Fahrenheit ไปมาตลอดเวลาจะเริ่มสร้างความยุ่งยาก ครับ

• หน่วยบางประเภท สามารถคูณหรือหารด้วย 10, 100 หรือ 1,000 ได้ง่าย 

• การแปลง Celsius กับ Fahrenheit ต้องมีทั้งการคูณ หาร และบวกหรือลบ 32 

• มีโอกาสเกิดความผิดพลาดมากขึ้น หากจำสูตรคลาดเคลื่อนหรือรีบคำนวณหน้างาน

• หากระบุอุณหภูมิสูงสุดไว้ที่ 194°F ซึ่งจริง ๆ เท่ากับ 90°C แล้วมีคนเข้าใจหรือแปลงผิดเพียงเล็กน้อย อาจทำให้การประเมินว่าอุปกรณ์ทำงานอยู่ในช่วงปลอดภัย หรือไม่เปลี่ยนได้

สำหรับงานซ่อมบำรุง งาน ควบคุมคุณภาพ (Quality Control) หรือส่งข้อมูลให้ทีมต่างประเทศ การตั้ง เครื่องวัดอุณหภูมิ ให้ใช้หน่วยเดียวกับคู่มือ หรือมาตรฐานที่อ้างอิงจึงเป็นวิธีที่ง่ายกว่า และลดการแปลงค่าที่ไม่จำเป็น

งานอาหาร เป็นพื้นที่ ที่ เครื่องวัดอุณหภูมิ อาจได้ใช้ Fahrenheit มากกว่าที่คิด

นอกจากงานเครื่องจักรแล้ว งานอาหารเป็นหนึ่งในพื้นที่ ที่ผู้ใช้ในประเทศไทยมีโอกาสเจอ Fahrenheit ค่อนข้างบ่อย โดยเฉพาะเมื่อใช้สูตรจากต่างประเทศครบ

สูตรอาจกำหนดอุณหภูมิเตาอบไว้ที่ 350°F, 375°F หรือ 425°F รวมถึงระบุอุณหภูมิภายในเนื้อสัตว์เป็น Fahrenheit หากใช้ เครื่องวัดอุณหภูมิ อาหาร ที่สามารถสลับ °C/°F ได้ เราสามารถตั้งเครื่องให้ตรงกับสูตร แล้วอ่านค่าตามนั้นได้เลย ไม่ต้องหยุดทำอาหารเพื่อแปลงตัวเลขทุกครั้ง สำหรับผู้ใช้ตามบ้าน อาจเป็นเพียงเรื่องความสะดวก แต่ในครัวเชิงพาณิชย์ ร้านอาหาร หรือใครที่ทำสูตรจากหลายประเทศเป็นประจำ การเลือกหน่วยให้ตรงกับเอกสารที่ใช้งานช่วยลดความสับสนได้

อย่างไรก็ตาม หากเป็นกระบวนการทำงานที่ต้องควบคุมคุณภาพ ควรกำหนดให้ชัดว่าหน่วยมาตรฐานของงานนั้นคืออะไร และใช้หน่วยเดียวกันต่อเนื่อง ไม่ควรเปลี่ยนไปมา ถ้าไม่จำเป็น

สิ่งที่ต้องระวัง คือเผลออ่านผิดหน่วย

อิกสิ่งที่ควรดูเพิ่ม จาก 6 ข้อควรระวังในการใช้งาน เครื่องวัดอุณหภูมิ แบบไม่สัมผัส คือ สมมติว่าเราคุ้นเคยกับ Celsius และใช้ เครื่องวัดอุณหภูมิ อินฟราเรด ไปยิงพื้นผิว ตัวเครื่องแสดงเลข 104 หากมองเพียงตัวเลข เราอาจเข้าใจว่าชิ้นงานมีอุณหภูมิสูงถึง 104°C แต่หากที่มุมจอแสดงว่า 104°F จริง ๆ แล้วอุณหภูมิ อยู่เพียงประมาณ 40°C เท่านั้น ความแตกต่างนี้มากพอที่จะทำให้การตีความสภาพของชิ้นงานเปลี่ยนไปทั้งหมด

ปัญหาลักษณะนี้เกิดขึ้นได้ง่ายในเครื่องที่ใช้ปุ่มเดียวทำหลายหน้าที่ เช่น กดครั้งหนึ่งเปิด Backlight แต่กดค้างเพื่อเปลี่ยน C/F หรือมีปุ่ม Mode อยู่ใกล้ตำแหน่งจับจนผู้ใช้เผลอกดระหว่างทำงาน วิธีป้องกันง่ายที่สุด คือ ก่อนบันทึกค่าอุณหภูมิที่สำคัญ ให้ดูสัญลักษณ์ °C หรือ °F บนหน้าจอทุกครั้ง

รู้กันคร่าว ๆ ว่าอุณหภูมิห้องประมาณ 25–30°C จะอยู่ราว 77–86°F ถ้า เครื่องวัดอุณหภูมิ กำลังวัดอุณหภูมิทั่วไปแล้วขึ้นเลขประมาณ 80–90 ลองเช็กก่อน ว่าเครื่องเผลอเปลี่ยนเป็น Fahrenheit หรือไม่

มี °C และ °F ไม่ได้หมายความว่า เครื่องวัดอุณหภูมิ วัดได้กว้างขึ้น

อีกเรื่องที่ควรระวังเวลาดูสเปก เครื่องวัดอุณหภูมิ คือ อย่าเอาตัวเลข Celsius และ Fahrenheit มาเปรียบเทียบกันโดยตรงโดยไม่ดูหน่วยครับ

• เครื่องหนึ่งระบุช่วงวัด -50°C ถึง 550°C เมื่อเปลี่ยนมาเขียนเป็น Fahrenheit ช่วงเดียวกันจะอยู่ประมาณ -58°F ถึง 1022°F 

• ตัวเลข 1022 ดูสูงกว่า 550 มาก แต่ไม่ได้หมายความว่าเครื่องสามารถวัดอุณหภูมิได้สูงขึ้น 

• ทั้งสองตัวเลขเป็นอุณหภูมิสูงสุดเดียวกัน

• เวลาซื้อเครื่องวัดอุณหภูมิ อย่ามองว่าเครื่องรุ่นหนึ่งเขียนได้ถึง “1000 กว่าองศา” ต้องตรวจสอบก่อนว่าตัวเลขนั้นเป็น °C หรือ °F

• สิ่งที่ควรเปรียบเทียบจริง ๆ คือ Measurement Range หลังจากทำให้ทุกเครื่องอยู่ในหน่วยเดียวกันแล้ว

สลับเป็น Fahrenheit เครื่องวัดอุณหภูมิ จะวัดละเอียดขึ้นไหม?

อีกความเข้าใจหนึ่ง ที่อาจเกิดขึ้นคือ เนื่องจากหนึ่งองศา Fahrenheit มีช่วงอุณหภูมิเล็กกว่าหนึ่งองศา Celsius เราจึงอาจคิดว่าการเปลี่ยนเครื่องไปแสดง °F ทำให้วัดละเอียดหรือแม่นยำกว่า

ในทางปฏิบัติ ไม่ควรสรุปแบบนั้น

ความแม่นยำของ เครื่องวัดอุณหภูมิ ขึ้นอยู่กับเซนเซอร์ วงจรอิเล็กทรอนิกส์ การสอบเทียบ ช่วงอุณหภูมิที่กำลังวัด และสเปก Accuracy ของเครื่อง ไม่ได้เปลี่ยนไปเพียงเพราะผู้ใช้กดปุ่ม C/F

หากเครื่องวัดอุณหภูมิ อ่านอุณหภูมิจากเซนเซอร์ชุดเดิม การเปลี่ยนจาก 25.0°C ไปเป็น 77.0°F เป็นเพียงการเปลี่ยนรูปแบบการแสดงผล ไม่ได้ทำให้เซนเซอร์วัดอุณหภูมิได้แม่นกว่าเดิม

ดังนั้นเวลาเลือก เครื่องวัดอุณหภูมิ สิ่งที่ควรดูมากกว่า คือ Accuracy เช่น ±1°C หรือค่าที่ผู้ผลิตกำหนดไว้ในแต่ละช่วงการวัด รวมถึงความละเอียดอื่น ๆ ที่หน้าจอสามารถแสดงได้ และ Emissivity คืออะไร? หนึ่งเหตุผลที่ เครื่องวัดอุณหภูมิ อินฟราเรด อ่านค่าไม่ตรง

ใครบ้าง ที่ควรสนใจฟังก์ชัน °C/°F เป็นพิเศษ?

สำหรับช่างซ่อมบำรุง วิศวกร โรงงานที่ใช้เครื่องจักรนำเข้า ฝ่ายตรวจสอบคุณภาพ ผู้ที่ต้องอ่านคู่มือจากสหรัฐฯ หรือคนที่ทำอาหารจากสูตรต่างประเทศเป็นประจำ การสลับหน่วยได้ถือว่ามีประโยชน์ค่อนข้างชัดเจนครับ

โดยเฉพาะสถานการณ์ที่ต้องเปรียบเทียบค่าจาก เครื่องวัดอุณหภูมิ กับตัวเลขในคู่มือทันที การใช้หน่วยเดียวกันช่วยให้มองเห็นได้ง่าย ว่าอุณหภูมิอยู่ต่ำกว่า ใกล้ถึง หรือสูงกว่า ค่าที่กำหนดไว้แค่ไหน โดยไม่ต้องมีขั้นตอนการแปลงตัวเลข คั่นกลาง

หากองค์กร หรือกระบวนการทำงานกำหนดมาตรฐานเป็น Celsius ทั้งหมด ฟังก์ชัน Fahrenheit ก็อาจแทบไม่มีผลต่อการทำงาน และควรตั้ง เครื่องวัดอุณหภูมิ ไว้ที่ Celsius เพื่อป้องกันการเปลี่ยนหน่วยโดยไม่ได้ตั้งใจ

สรุป เครื่องวัดอุณหภูมิ จำเป็นต้องมีทั้ง Celsius และ Fahrenheit ไหม?

หากถามว่าทุกคน จำเป็นต้องมีทั้งสองหน่วย หรือไม่? คำตอบคือ ไม่จำเป็น ครับ สำหรับการใช้งานในประเทศไทย Celsius อย่างเดียวครอบคลุมงานส่วนใหญ่ได้อยู่แล้ว และหลายคนอาจใช้ เครื่องวัดอุณหภูมิ ที่รองรับสองหน่วยไปหลายปี โดยไม่เคยเปลี่ยนออกจาก °C เลย

Fahrenheit ยังพบได้จริงในเอกสาร คู่มือ เครื่องจักร สูตรอาหาร และการสื่อสารกับผู้ใช้ในต่างประเทศ การมีปุ่มสลับ C/F ช่วยเพิ่มความยืดหยุ่นให้เครื่องมือหนึ่งตั วสามารถใช้งานกับข้อมูลได้หลายรูปแบบ และลดความผิดพลาดจากการแปลงค่าด้วยตัวเอง

แต่สุดท้ายแล้ว Celsius กับ Fahrenheit เป็นเพียงสองวิธีในการเขียนอุณหภูมิเดียวกัน เครื่องวัดอุณหภูมิ ไม่ได้วัดคนละแบบ และไม่ได้แม่นขึ้น เพียงเพราะเราเปลี่ยนหน่วย