TH
English
Customers Also Purchased
ชื่อ “พุ๊กตะกั่ว” ฟังแล้วก็น่าจะหมายถึงพุ๊กที่ทำจากตะกั่วตรง ๆ แต่พอไปดูข้อมูลของสินค้าที่ขายอยู่ในปัจจุบัน โดยเฉพาะพุ๊กตะกั่วแบบ Double Expansion ที่พบได้บ่อยตามร้านอุปกรณ์ก่อสร้าง จะเห็นว่าหลายรุ่นระบุวัสดุเป็น Zinc Alloy หรือโลหะผสมสังกะสี ไม่ใช่ตะกั่วอย่างที่ชื่อเรียกชวนให้เข้าใจ จุดนี้จึงน่าสนใจตรงที่ “พุ๊กตะกั่ว” เป็นชื่อที่ใช้กันจนคุ้นเคยในบ้านเรา แต่ไม่ได้บอกวัสดุของสินค้าทุกตัวแบบตรงไปตรงมา
ถ้าจะเลือกใช้งานให้ถูกจริง ๆ การดูแค่ชื่อเรียกจึงอาจยังไม่พอ เพราะพุ๊กที่หน้าตาคล้ายกันอาจต่างกันทั้งวัสดุ โครงสร้าง ขนาดเกลียว และขนาดรูเจาะ สิ่งที่ควรดูต่อคือพุ๊กเป็นแบบไหน ผลิตจากวัสดุอะไร ใช้กับสกรูขนาดเท่าไร และผู้ผลิตกำหนดวิธีติดตั้งไว้อย่างไร
พุ๊กตะกั่วที่ขายกันทั่วไป ทำจากอะไร
พุ๊กตะกั่วที่พบในตลาดไทยจำนวนหนึ่งเป็นพุ๊กแบบ Double Expansion ลักษณะของพุ๊กชนิดนี้คือ เมื่อขันสกรูเข้าไป ตัวพุ๊กจะค่อย ๆ ขยายออกเพื่อกดกับผนังด้านในของรูเจาะ ทำให้เกิดแรงยึดกับวัสดุฐาน เช่น คอนกรีต ผู้ผลิตบางรายในประเทศไทยระบุว่าพุ๊กประเภทนี้ผลิตจาก Zinc Alloy และขึ้นรูปด้วยกระบวนการหล่อโลหะ ซึ่งเหมาะกับการผลิตชิ้นส่วนขนาดเล็กที่มีรูปทรงค่อนข้างซับซ้อนและต้องการความสม่ำเสมอของชิ้นงาน
เพราะฉะนั้น ถ้าเห็นพุ๊กเป็นโลหะสีเทาเงินหรือผิวออกด้าน ๆ ก็ยังสรุปไม่ได้ว่าทำจากตะกั่ว เนื่องจากโลหะผสมสังกะสีก็สามารถมีสีและลักษณะภายนอกใกล้เคียงกันได้ วิธีที่ชัวร์กว่าคือดูข้อมูลวัสดุจากผู้ผลิต หากระบุคำว่า Zinc Alloy, Zinc หรือ Zamak ก็หมายถึงวัสดุหลักอยู่ในกลุ่มโลหะผสมสังกะสี ไม่ใช่ตะกั่ว
แล้วทำไมถึงเรียกว่า “พุ๊กตะกั่ว”
มีคำอธิบายจากผู้ผลิตในประเทศไทยว่า ชื่อ “พุ๊กตะกั่ว” น่าจะมาจากลักษณะของตัวพุ๊กที่มีสีและผิวคล้ายตะกั่ว เมื่อเริ่มนำมาใช้ในงานช่าง คนจึงเรียกกันตามลักษณะที่เห็น และชื่อดังกล่าวก็ติดปากต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน อย่างไรก็ตาม เรื่องนี้ควรมองว่าเป็นคำอธิบายที่ใช้กันในตลาดและวงการช่างไทย มากกว่าจะถือว่าเป็นชื่อมาตรฐานหรือมีที่มาทางประวัติศาสตร์ที่ยืนยันตรงกันทุกแหล่ง
ชื่อเรียกของอุปกรณ์ช่างหลายอย่างก็มีลักษณะคล้ายกัน คือเริ่มจากการเรียกตามวัสดุ รูปร่าง หรือความคุ้นเคยของผู้ใช้งาน แล้วใช้ต่อกันไปเรื่อย ๆ แม้สินค้าที่ผลิตในยุคหลังจะเปลี่ยนวัสดุหรือรายละเอียดบางอย่างไปแล้ว ชื่อเดิมก็ยังคงอยู่ ดังนั้นทุกวันนี้เราจึงยังเดินเข้าร้านแล้วขอซื้อ “พุ๊กตะกั่ว” ได้ตามปกติ ทั้งที่ตัวพุ๊กที่ได้มาอาจทำจาก Zinc Alloy
Double Expansion บอกอะไรเกี่ยวกับพุ๊กชนิดนี้
คำว่า Double Expansion ช่วยบอกลักษณะการทำงานของพุ๊กได้มากกว่าคำว่า “พุ๊กตะกั่ว” เพราะไม่ได้อ้างถึงวัสดุ แต่บอกถึงกลไกการขยายตัวของพุ๊กเมื่อมีการขันสกรูเข้าไป เมื่อขันสกรู พุ๊กจะขยายตัวและกดกับผนังของรูเจาะ ทำให้เกิดแรงยึดกับวัสดุฐาน กลไกนี้เป็นเหตุผลที่พุ๊กชนิดดังกล่าวถูกนำไปใช้กับงานติดตั้งหลายแบบบนพื้นผิวแข็งอย่างคอนกรีต
อย่างไรก็ตาม พุ๊กแต่ละยี่ห้ออาจออกแบบรายละเอียดภายในไม่เหมือนกันทั้งหมด ดังนั้นการรู้เพียงว่าเป็น Double Expansion ก็ยังไม่พอสำหรับการตัดสินว่ารับแรงได้เท่าไรหรือใช้แทนกันได้หรือไม่ เวลาใช้งานจริงจึงควรดูข้อมูลของรุ่นนั้นโดยตรง ทั้งขนาดพุ๊ก ขนาดสกรู ขนาดรูเจาะ และเงื่อนไขการติดตั้งที่ผู้ผลิตกำหนด
แต่พุ๊กที่ทำจากตะกั่วจริงก็มีอยู่
ตรงนี้เป็นจุดที่ไม่ควรเหมารวมว่า “พุ๊กตะกั่วไม่ได้ทำจากตะกั่ว” เพราะในตลาดต่างประเทศยังมีพุ๊กบางประเภทที่ผลิตจากตะกั่วจริง เช่น Lead Machine Screw Anchor ซึ่งผู้ผลิตบางรายระบุวัสดุเป็น Lead โดยตรง พุ๊กประเภทนี้ไม่ได้หมายความว่าจะมีโครงสร้างเหมือนกับพุ๊กตะกั่วแบบ Double Expansion ที่ใช้กันในบ้านเรา จึงไม่ควรเอาชื่อ “พุ๊กตะกั่ว” ไปใช้ตัดสินว่าสินค้าทุกแบบต้องทำจากวัสดุชนิดเดียวกัน
ถ้าเป็นสินค้านำเข้าหรือพุ๊กที่ไม่คุ้นเคย วิธีที่แน่นอนที่สุดคือดูข้อมูลวัสดุของรุ่นนั้นจากผู้ผลิต เพราะชื่อเรียกในแต่ละประเทศหรือแต่ละตลาดอาจไม่ตรงกันทั้งหมด และบางครั้งชื่อทางการค้าก็บอกเพียงลักษณะของสินค้าในภาพรวม ไม่ได้บอกส่วนประกอบของวัสดุอย่างละเอียด
ทำไม Zinc Alloy ถึงถูกใช้กับพุ๊กประเภทนี้
Zinc Alloy เป็นวัสดุที่เหมาะกับการหล่อขึ้นรูปชิ้นส่วนที่มีรายละเอียดและรูปทรงซับซ้อน จึงพบการใช้งานกับอุปกรณ์โลหะขนาดเล็กหลายประเภท รวมถึงพุ๊กขยายตัวบางรุ่น แต่คำว่า Zinc Alloy เองก็เป็นชื่อกว้าง ๆ ของโลหะผสมหลายสูตร ไม่ได้หมายความว่าสินค้าที่ระบุว่าเป็น Zinc Alloy ทุกชิ้นจะมีความแข็งแรงหรือคุณสมบัติเหมือนกันทั้งหมด เพราะยังขึ้นอยู่กับส่วนผสม การออกแบบ และกระบวนการผลิตของแต่ละผู้ผลิตด้วย
ดังนั้น การที่พุ๊กสองรุ่นทำจาก Zinc Alloy เหมือนกัน ก็ไม่ได้แปลว่าจะรับแรงได้เท่ากัน ความสามารถในการยึดยังเกี่ยวข้องกับขนาดพุ๊ก ความลึกที่ฝังลงไป วัสดุฐาน สภาพของรูเจาะ และวิธีติดตั้งด้วย ถ้าเป็นงานที่ต้องรับแรงมากหรือเกี่ยวข้องกับความปลอดภัย ควรอ้างอิงค่าที่ผู้ผลิตทดสอบและระบุไว้สำหรับรุ่นนั้นโดยตรง มากกว่าดูจากวัสดุหรือขนาดภายนอกเพียงอย่างเดียว
พุ๊กตะกั่วเหมือนกัน แต่ใช้งานแทนกันได้ทุกตัวไหม
ถึงหน้าตาจะใกล้เคียงกัน แต่พุ๊กแต่ละรุ่นอาจต่างกันทั้งขนาดเกลียว ความยาวตัวพุ๊ก รูปแบบการขยายตัว ขนาดรูเจาะ และวัสดุที่ใช้ผลิต หนึ่งในจุดที่มักทำให้เกิดความสับสนคือ ขนาดพุ๊กกับขนาดดอกสว่านไม่จำเป็นต้องเป็นตัวเลขเดียวกัน ตัวเลขที่ใช้เรียกพุ๊กอาจหมายถึงขนาดสกรูหรือขนาดเกลียว ขณะที่รูเจาะต้องอิงจากเส้นผ่านศูนย์กลางภายนอกและข้อกำหนดของพุ๊กรุ่นนั้น
ถ้ารูเจาะใหญ่เกินไป พุ๊กอาจขยายตัวแล้วกดกับผนังรูได้ไม่เต็มที่ ทำให้ยึดไม่แน่น ส่วนรูที่เล็กเกินไปก็อาจใส่พุ๊กไม่ได้หรือทำให้พุ๊กเสียหายระหว่างติดตั้ง เพราะฉะนั้น ก่อนเจาะรูควรดูขนาดดอกสว่านที่ผู้ผลิตกำหนดไว้ ไม่ควรกะจากขนาดพุ๊กด้วยสายตาหรือเลือกดอกสว่านตามตัวเลขบนพุ๊กเพียงอย่างเดียว
ถ้ามีพุ๊กอยู่ในมือ จะดูออกไหมว่าทำจากตะกั่วหรือ Zinc Alloy
ดูด้วยตาเปล่าอย่างเดียวค่อนข้างยาก เพราะโลหะหลายชนิดมีสีเทาเงินคล้ายกัน และผิวของชิ้นงานยังเปลี่ยนได้ตามกระบวนการผลิต การเคลือบ หรือสภาพการเก็บรักษา การลองบีบ ขูด หรือตะไบเพื่อดูว่าโลหะนิ่มแค่ไหนก็ไม่ใช่วิธีที่แม่นยำ และไม่ควรทำโดยไม่จำเป็น โดยเฉพาะถ้าไม่รู้แน่ชัดว่าวัสดุนั้นมีตะกั่วหรือไม่
ทางที่ดีกว่าคือดูฉลาก บรรจุภัณฑ์ แคตตาล็อก หรือข้อมูลจากผู้ผลิต ถ้าระบุว่าเป็น Zinc Alloy หรือ Zamak ก็รู้ได้ว่าตัวพุ๊กไม่ได้ใช้ตะกั่วเป็นวัสดุหลัก แต่ถ้าระบุ Lead จึงค่อยถือว่าเป็นพุ๊กที่ทำจากตะกั่วตามข้อมูลของผู้ผลิต วิธีนี้ตรงกว่าและไม่ต้องพยายามแยกชนิดโลหะจากรูปลักษณ์ภายนอก ซึ่งทำได้ยากอยู่แล้ว
ชื่อพุ๊กตะกั่ว จึงไม่ควรใช้ตัดสินวัสดุเพียงอย่างเดียว
เรื่องของ พุ๊กตะกั่ว ทำให้เห็นได้ชัดว่าชื่อเรียกที่ใช้กันในงานช่างอาจไม่ได้ตรงกับวัสดุจริงของสินค้าเสมอไป พุ๊กแบบ Double Expansion ที่ขายในไทยหลายรุ่นผลิตจาก Zinc Alloy แม้จะยังเรียกกันติดปากว่าพุ๊กตะกั่ว ขณะเดียวกันก็ยังมีพุ๊กบางประเภทในต่างประเทศที่ทำจากตะกั่วจริงอยู่ จึงไม่ควรใช้ชื่อเพียงอย่างเดียวแล้วสรุปว่าสินค้าทุกตัวต้องทำจากวัสดุแบบเดียวกัน
เวลาเลือกใช้งานควรมองคำว่า “พุ๊กตะกั่ว” เป็นเพียงชื่อเรียกของสินค้าในภาพรวม แล้วดูต่อว่าพุ๊กเป็นแบบไหน ใช้วัสดุอะไร ต้องใช้สกรูขนาดเท่าไร และต้องเจาะรูตามขนาดที่ผู้ผลิตกำหนดหรือไม่ การดูรายละเอียดเหล่านี้ช่วยให้เลือกพุ๊กได้ตรงกับงานมากกว่า และลดปัญหาที่เจอบ่อยอย่างพุ๊กหมุนตามสกรู พุ๊กขยายตัวไม่เต็มที่ หรือยึดไม่แน่นตั้งแต่เริ่มติดตั้ง