TH
English
Customers Also Purchased
อาการเปิดเครื่องใช้ไฟฟ้าแล้ว เบรกเกอร์ ตัดทันทีเป็นเรื่องที่ไม่ควรมองข้าม โดยเฉพาะถ้าเกิดซ้ำกับเครื่องเดิมทุกครั้ง เพราะการที่เซอร์กิตเบรกเกอร์ตัดหมายความว่าระบบป้องกันกำลังตอบสนองต่อสภาวะบางอย่างในวงจร ไม่ว่าจะเป็นกระแสสูงผิดปกติ การลัดวงจร โหลดเกิน หรือในระบบที่มีอุปกรณ์ป้องกันไฟรั่ว ก็อาจเกี่ยวข้องกับกระแสที่รั่วออกจากเส้นทางปกติได้ด้วย
สิ่งที่ทำให้เรื่องนี้ชวนสับสนคืออาการภายนอกดูคล้ายกันมาก บางบ้านเปิดเครื่องทำน้ำอุ่นแล้วเบรกเกอร์ตัด บางบ้านเปิดแอร์ ปั๊มน้ำ หรือเครื่องใช้กำลังสูงแล้วเกิดอาการทันที ขณะที่บางกรณีใช้งานได้อยู่พักหนึ่งก่อนจะตัด สาเหตุของแต่ละแบบไม่จำเป็นต้องเหมือนกัน การสังเกตว่าเบรกเกอร์ตัดเมื่อไร เกิดกับเครื่องไหน และเกิดทุกครั้งหรือเฉพาะตอนเปิดหลายเครื่องพร้อมกัน จึงช่วยแยกต้นเหตุได้มากกว่าการรีบสรุปว่าเบรกเกอร์มีขนาดเล็กเกินไป
ตัดทันที กับตัดหลังใช้งานไปสักพัก บอกอะไรได้บ้าง
เซอร์กิตเบรกเกอร์ประเภท MCB โดยทั่วไปทำหน้าที่ป้องกันกระแสเกินจากทั้งโหลดเกินและการลัดวงจร กลไกภายในถูกออกแบบให้ตอบสนองตามขนาดของกระแสและระยะเวลาที่กระแสนั้นไหลอยู่ ดังนั้นช่วงเวลาตั้งแต่เปิดเครื่องจนเบรกเกอร์ตัดจึงเป็นเบาะแสอย่างหนึ่งที่ใช้ประกอบการวิเคราะห์ได้ แม้จะไม่สามารถใช้ฟันธงสาเหตุได้จากอาการเพียงอย่างเดียวก็ตาม
ถ้าเปิดเครื่องแล้วเบรกเกอร์ตัดแทบจะทันที หนึ่งในสาเหตุที่ต้องตรวจคือการลัดวงจรหรือกระแสที่พุ่งสูงมากในช่วงสั้น ๆ แต่ก็ยังไม่ควรสรุปทันทีว่าเครื่องลัดวงจร เพราะเครื่องใช้บางประเภท โดยเฉพาะอุปกรณ์ที่มีมอเตอร์ คอมเพรสเซอร์ หม้อแปลง หรือวงจรจ่ายไฟบางชนิด อาจมีกระแสเริ่มต้นสูงกว่ากระแสขณะทำงานปกติ ส่วนกรณีที่เปิดใช้งานได้หลายนาทีแล้วจึงตัด มักทำให้นึกถึงภาวะโหลดเกินหรือกระแสสูงต่อเนื่องมากขึ้น แต่ความผิดปกติของเครื่องบางอย่างที่เกิดเมื่อเครื่องร้อนขึ้นก็ให้ลักษณะคล้ายกันได้เช่นกัน
ตัวเครื่องใช้ไฟฟ้าอาจมีการลัดวงจรภายใน
ถ้าเครื่องหนึ่งเคยใช้งานได้ตามปกติ แต่วันหนึ่งกลับเปิดแล้วทำให้เบรกเกอร์ตัดทันที สาเหตุที่ควรตรวจอย่างจริงจังคือความผิดปกติภายในตัวเครื่อง การลัดวงจรเกิดขึ้นเมื่อส่วนของวงจรที่ไม่ควรเชื่อมถึงกันกลับมีทางนำไฟถึงกัน ทำให้กระแสเพิ่มสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว สาเหตุอาจมาจากฉนวนเสื่อม สายภายในชำรุด ชิ้นส่วนไฟฟ้าเสีย หรือความเสียหายที่เกิดจากความร้อน ความชื้น และการกระแทก
บางครั้งตอนเสียบปลั๊กเครื่องยังไม่มีอาการผิดปกติ เพราะวงจรส่วนที่มีปัญหายังไม่ได้ทำงาน จนเมื่อกดสวิตช์เปิด เครื่องจึงต่อวงจรส่วนนั้นเข้ากับแหล่งจ่ายและทำให้เบรกเกอร์ตัดตามมา หากเครื่องใช้ไฟฟ้าชิ้นอื่นในวงจรเดียวกันยังทำงานได้ตามปกติ แต่เครื่องเดิมทำให้เบรกเกอร์ตัดซ้ำทุกครั้ง ก็ควรหยุดใช้เครื่องนั้นก่อน ไม่ควรยกเบรกเกอร์กลับแล้วทดลองเปิดซ้ำหลายรอบเพื่อดูว่าอาการจะหายไปเองหรือไม่
สายไฟและปลั๊กก็เป็นจุดที่ต้องตรวจ
ต้นเหตุไม่ได้อยู่ภายในตัวเครื่องเสมอไป สายไฟ หัวปลั๊ก หรือจุดที่สายเข้าสู่ตัวเครื่องก็มีโอกาสเกิดความเสียหายได้ โดยเฉพาะสายที่ถูกพับซ้ำ ๆ ถูกของหนักกดทับ ถูกดึงแรง หรืออยู่ใกล้บริเวณที่มีความร้อน ความเสียหายบางแบบมองจากภายนอกแทบไม่เห็น เพราะฉนวนด้านนอกอาจยังดูสมบูรณ์ แต่ตัวนำหรือจุดต่อด้านในเริ่มเสียหายแล้ว ทำให้อาการเกิดเฉพาะตอนขยับสายหรือเมื่อเครื่องเริ่มทำงาน
หากพบรอยไหม้ พลาสติกละลาย ปลั๊กเปลี่ยนสี สายแตก เห็นตัวนำด้านใน หรือมีกลิ่นผิดปกติ ควรถอดปลั๊กและหยุดใช้งานทันที ไม่ควรซ่อมแบบชั่วคราวด้วยการพันเทปแล้วนำกลับมาใช้ต่อ เพราะความเสียหายที่มองเห็นอาจเป็นเพียงส่วนหนึ่งของปัญหา และยังไม่สามารถบอกได้ว่าจุดต่อหรือสายด้านในเสียหายไปมากน้อยแค่ไหน
ถ้าเป็น RCBO ตัด อาจเกี่ยวกับไฟรั่วได้ด้วย
จุดนี้ต้องแยกให้ออกก่อนว่าอุปกรณ์ที่ตัดเป็นเบรกเกอร์ประเภทใด เพราะ MCB และ RCBO ไม่ได้ตรวจจับความผิดปกติแบบเดียวกันทั้งหมด MCB ใช้ป้องกันกระแสเกินจากโหลดเกินและการลัดวงจร ส่วน RCBO นอกจากทำหน้าที่ในสองส่วนนี้แล้ว ยังมีฟังก์ชันตรวจจับกระแสไฟรั่วหรือ Residual Current เพิ่มเข้ามาด้วย
ดังนั้นหากวงจรใช้ RCBO แล้วเกิดอาการเปิดเครื่องหนึ่งแล้วตัดทันที สาเหตุอาจไม่ได้มาจากการกินกระแสสูงเพียงอย่างเดียว แต่อาจมีความผิดปกติของฉนวนภายในเครื่อง ทำให้มีกระแสบางส่วนไหลออกจากเส้นทางปกติ เครื่องใช้ที่เกี่ยวข้องกับน้ำ ความชื้น ฮีตเตอร์ หรือมอเตอร์อาจมีโอกาสเกิดปัญหาด้านฉนวนเมื่อชำรุด แต่ก็ไม่ควรตัดสินจากประเภทของเครื่องเพียงอย่างเดียว หาก RCBO ตัดซ้ำกับเครื่องเดิม ควรหยุดใช้งานและตรวจหาสาเหตุให้ชัดเจนก่อน
เปิดเครื่องกำลังสูงแล้วโหลดรวมเกิน
บางครั้งเครื่องใช้ไฟฟ้าไม่ได้เสีย แต่ปัญหาเกิดจากวงจรนั้นมีโหลดอยู่มากแล้ว เมื่อเปิดเครื่องกำลังสูงเพิ่มอีกหนึ่งชิ้น กระแสรวมจึงสูงเกินระดับที่วงจรและอุปกรณ์ป้องกันออกแบบไว้ ตัวอย่างเช่น วงจรหนึ่งอาจมีเครื่องใช้หลายชนิดทำงานพร้อมกันอยู่ก่อนแล้ว พอเปิดอุปกรณ์ที่กินกำลังสูงเพิ่มอีกเครื่อง เบรกเกอร์จึงตัดเพื่อป้องกันกระแสเกินในวงจร
ถ้าสังเกตแล้วพบว่าเครื่องแต่ละชิ้นใช้งานแยกกันได้ แต่พอเปิดพร้อมกันหลายเครื่องจึงเกิดอาการ แบบนี้ควรตรวจเรื่องโหลดรวมของวงจรและการจัดแบ่งวงจรมากกว่าจะรีบสงสัยว่าเครื่องใดเครื่องหนึ่งเสีย อย่างไรก็ตาม ถ้าเปิดเครื่องเพียงชิ้นเดียวแล้วเบรกเกอร์ตัดแทบทุกครั้งตั้งแต่เริ่มทำงาน ก็ไม่ควรรีบสรุปว่าเป็นโหลดเกิน เพราะยังมีสาเหตุอื่นที่ต้องตรวจร่วมด้วย
กระแสตอนเริ่มทำงานอาจสูงกว่าปกติ
เครื่องใช้ไฟฟ้าบางประเภทไม่ได้ดึงกระแสคงที่ตั้งแต่วินาทีแรกที่เปิดใช้งาน โดยเฉพาะอุปกรณ์ที่มีมอเตอร์ คอมเพรสเซอร์ หรือหม้อแปลง ซึ่งอาจมีกระแสเริ่มต้นสูงในช่วงสั้น ๆ ก่อนจะลดลงเข้าสู่ระดับปกติ ลักษณะนี้เป็นเหตุผลหนึ่งที่การเลือกเบรกเกอร์ไม่ได้ดูแค่ค่ากระแสพิกัดบนตัวอุปกรณ์ แต่ต้องพิจารณาคุณลักษณะการตัดให้เหมาะกับลักษณะโหลดด้วย
อย่างไรก็ตาม ถ้าเครื่องเดิมเคยใช้กับวงจรเดิมได้เป็นเวลานานโดยไม่มีปัญหา แล้วเพิ่งเริ่มเกิดอาการเปิดปุ๊บตัดปั๊บในช่วงหลัง ก็ไม่ควรอธิบายว่าเป็นกระแสเริ่มต้นเพียงอย่างเดียว เพราะกระแสช่วงสตาร์ตมีอยู่ตั้งแต่เครื่องยังทำงานเป็นปกติ การเปลี่ยนแปลงของอาการจึงเป็นเหตุผลให้ตรวจหาความผิดปกติอื่นเพิ่มเติม เช่น สภาพของมอเตอร์ อุปกรณ์ภายใน จุดต่อสาย หรือระบบจ่ายไฟของวงจรนั้น
เต้ารับหรือวงจรไฟฟ้าก็อาจมีปัญหาได้
การที่เบรกเกอร์ตัดตอนเปิดเครื่องไม่ได้หมายความว่าตัวเครื่องจะเป็นต้นเหตุทุกครั้ง เพราะปัญหาอาจอยู่ที่เต้ารับ จุดต่อสาย หรือวงจรที่จ่ายไฟให้จุดนั้นได้เช่นกัน หากเครื่องใช้หลายชิ้นเกิดอาการผิดปกติเมื่อใช้งานจากเต้ารับหรือวงจรเดียวกัน ก็ควรให้น้ำหนักกับการตรวจฝั่งระบบไฟมากขึ้น
ในทางกลับกัน ถ้ามีเพียงเครื่องเดียวที่ทำให้เบรกเกอร์ตัดซ้ำ ขณะที่อุปกรณ์อื่นในวงจรเดียวกันยังใช้งานได้ตามปกติ ตัวเครื่อง สาย และปลั๊กของเครื่องนั้นก็จะเป็นจุดที่ควรตรวจมากกว่า แต่ไม่ควรนำเครื่องที่สงสัยว่ามีปัญหาไปลองเสียบตามเต้ารับหลายจุดเพื่อหาคำตอบ เพราะถ้ามีการลัดวงจรหรือไฟรั่วจริง การทดลองซ้ำไม่ได้ช่วยให้การตรวจปลอดภัยขึ้น
แล้วตัวเบรกเกอร์เสียเองได้ไหม
ตัวเบรกเกอร์มีโอกาสเสื่อมหรือผิดปกติได้เช่นเดียวกับอุปกรณ์ไฟฟ้าชนิดอื่น แต่ไม่ควรเริ่มต้นด้วยการสรุปว่าเบรกเกอร์เสียทันที โดยเฉพาะกรณีที่อาการเกิดเฉพาะตอนเปิดเครื่องใช้บางชิ้น เพราะหน้าที่ของเบรกเกอร์ก็คือการตัดวงจรเมื่อพบสภาวะที่เข้าข่ายการป้องกันอยู่แล้ว
หากจะตรวจว่าเบรกเกอร์เป็นต้นเหตุหรือไม่ ต้องดูหลายอย่างร่วมกัน ทั้งสภาพของตัวอุปกรณ์ ค่ากระแสพิกัด คุณลักษณะการตัด ความเหมาะสมกับวงจร จุดต่อสาย และลักษณะของโหลด การเปลี่ยนเบรกเกอร์ใหม่โดยไม่ตรวจสาเหตุที่ทำให้ตัดจึงอาจไม่ช่วยอะไร หากปัญหาจริงยังอยู่ที่เครื่องใช้หรือวงจรเดิม
อาการแบบไหนช่วยชี้ทางได้บ้าง
ถ้าเปิดเครื่องเดิมเมื่อไรก็เบรกเกอร์ตัด แต่เครื่องใช้อื่นในวงจรเดียวกันยังทำงานได้ตามปกติ ควรให้น้ำหนักกับการตรวจตัวเครื่อง สาย และปลั๊กมากขึ้น ส่วนกรณีที่เครื่องแต่ละชิ้นใช้งานแยกกันได้ แต่พอเปิดหลายเครื่องพร้อมกันแล้วจึงตัด ก็ควรหันไปดูเรื่องโหลดรวมของวงจรและการจัดแบ่งโหลดว่าเหมาะสมหรือไม่
ถ้าเครื่องทำงานได้ช่วงหนึ่งก่อนเบรกเกอร์ตัด อาจเกี่ยวข้องกับกระแสเกินต่อเนื่อง ความร้อนสะสม หรือความผิดปกติที่เกิดหลังจากอุปกรณ์ทำงานไปสักระยะ แต่หากพบประกายไฟ กลิ่นไหม้ ควัน เสียงผิดปกติ หรือรอยละลายที่ปลั๊กและเต้ารับ ไม่จำเป็นต้องทดลองต่อ ควรหยุดใช้งานทันทีและให้ผู้ที่มีความรู้ตรวจสอบ
เบรกเกอร์ตัดแล้วควรยกกลับขึ้นเลยไหม
ถ้าไม่รู้ว่าเบรกเกอร์ตัดเพราะอะไร ไม่ควรยกกลับขึ้นแล้วเปิดเครื่องเดิมซ้ำหลายครั้ง โดยเฉพาะกรณีที่ตัดแทบจะทันทีทุกครั้ง สิ่งที่ผู้ใช้งานทั่วไปพอทำได้โดยไม่ต้องเปิดตู้ไฟหรือถอดอุปกรณ์ คือปิดและถอดเครื่องที่สงสัยออก จากนั้นสังเกตสาย ปลั๊ก และตัวเครื่องว่ามีรอยไหม้ รอยละลาย กลิ่นผิดปกติ หรือความเสียหายภายนอกหรือไม่
หากยังหาสาเหตุไม่ได้ แต่พอนำเครื่องกลับมาใช้งานแล้วเกิดอาการเดิม ก็ควรหยุดใช้และให้ช่างหรือผู้ที่มีความรู้ตรวจสอบต่อ เพราะการยกเบรกเกอร์ซ้ำไม่ได้แก้ต้นเหตุที่ทำให้ระบบตัด และในบางกรณียังเป็นการทำให้วงจรต้องเจอกับความผิดปกติเดิมซ้ำอีกครั้ง
เบรกเกอร์ตัดบ่อย ไม่ได้แปลว่าต้องเพิ่มแอมป์
วิธีแก้ที่ไม่ควรทำเองคือเห็นเบรกเกอร์ตัดบ่อยแล้วเปลี่ยนจาก 16A เป็น 20A หรือจาก 20A เป็น 32A เพียงเพราะต้องการให้เบรกเกอร์ไม่ตัด ขนาดกระแสพิกัดของเบรกเกอร์ต้องสัมพันธ์กับขนาดและชนิดของสายไฟ วิธีเดินสาย สภาพแวดล้อม ลักษณะโหลด และการออกแบบวงจร ไม่ได้เลือกจากกำลังของเครื่องใช้เพียงอย่างเดียว
บางวงจรอาจสามารถเปลี่ยนไปใช้เบรกเกอร์ที่มีค่าพิกัดต่างจากเดิมได้จริง แต่ต้องผ่านการตรวจและออกแบบอย่างเหมาะสม ไม่ใช่เพิ่มขนาดเพื่อแก้อาการตัดโดยพลการ เพราะหากสายไฟหรือส่วนอื่นของวงจรไม่ได้รองรับกระแสในระดับนั้น การป้องกันก็อาจไม่เหมาะสมกับระบบเดิม
เวลาเปิดเครื่องใช้ไฟฟ้าแล้ว เบรกเกอร์ ตัด สิ่งที่ควรหาจึงไม่ใช่ว่าจะทำอย่างไรให้เบรกเกอร์หยุดตัด แต่ควรหาว่าอะไรทำให้ระบบป้องกันต้องทำงานตั้งแต่แรก สาเหตุอาจอยู่ที่ตัวเครื่อง สายไฟ เต้ารับ โหลดรวม กระแสเริ่มต้น หรือกระแสไฟรั่วก็ได้ เมื่อแยกต้นเหตุออกแล้วจึงค่อยแก้ตรงจุด จะปลอดภัยและได้ผลกว่าการเปลี่ยนอุปกรณ์ป้องกันจากการคาดเดา