ใส่ หน้ากากกันสารเคมี แล้วยังได้กลิ่น? เช็กรอยรั่ว ไส้กรอง และแก้ให้ตรงจุด

กำลังพ่นสีชั้นวางของในโรงรถ ใส่ หน้ากากกันสารเคมี เรียบร้อยแล้ว ตลับกรองก็เพิ่งเปลี่ยนได้ไม่นาน แต่พอพ่นสีไปสักพักกลับเริ่มได้กลิ่นทินเนอร์จาง ๆ ลอยเข้ามาในจมูก อยู่ภายในหน้ากาก ลองดึงสายรัดให้แน่นขึ้น กลิ่นเหมือนจะลดลงเล็กน้อย แต่พอก้มลงหยิบอุปกรณ์ กลิ่นก็กลับมาอีก จนเริ่มสงสัยว่าตกลงหน้ากากรั่ว ตลับกรองเสื่อม หรืออุปกรณ์ที่ซื้อมาใช้ไม่เหมาะกับงานกันแน่

ปัญหานี้เกิดขึ้นได้ทั้งกับช่างพ่นสี ผู้รับเหมา และคนที่ทำงาน DIY ภายในบ้าน หลายคนมักสรุปว่าเมื่อได้กลิ่นสารเคมี แสดงว่าไส้กรองหมดอายุ ต้องเปลี่ยนใหม่ทันที แต่ความจริงอาจมีสาเหตุมากกว่านั้น ตั้งแต่ขอบหน้ากากไม่แนบใบหน้า ใช้ตลับกรองผิดประเภท ไปจนถึงอุปกรณ์บางส่วนชำรุด สิ่งสำคัญคือ หากได้กลิ่นสารเคมีผิดปกติระหว่างทำงาน ควรหยุดงานและออกจากบริเวณปนเปื้อนไปยังพื้นที่อากาศสะอาดก่อนตรวจสอบ ไม่ควรฝืนทำงานต่อเพื่อทดลองว่าหน้ากากยังป้องกันได้หรือไม่

ทำไมใส่ หน้ากากกันสารเคมี แล้วถึงยังได้กลิ่นอยู่?

Safety Masks แบบครึ่งหน้าแบบใช้ซ้ำได้ ทำงานร่วมกันระหว่างตัวหน้ากาก วาล์ว ซีลรอบใบหน้า และตลับกรองที่เหมาะสมกับสารปนเปื้อน เมื่อหายใจเข้า อากาศจะไหลผ่านชุดกรองก่อนเข้าสู่หน้ากาก แต่ถ้ามีช่องรั่ว อากาศบางส่วนอาจไหลผ่านเข้ามาโดยไม่ผ่านตลับกรองเลย

นอกจากนี้ ตลับกรองสารเคมีไม่ได้ทำหน้าที่เหมือนแผ่นกรองฝุ่นทั่วไป เพราะมักใช้วัสดุดูดซับ เช่น ถ่านกัมมันต์ เพื่อดักจับก๊าซหรือไอระเหยบางชนิดตามขอบเขตการรับรองของตลับกรองแต่ละรุ่น เมื่อสารดูดซับไม่สามารถรองรับสารเคมีได้เพียงพอ สารปนเปื้อนอาจทะลุผ่านตลับกรอง หรือที่เรียกว่า Breakthrough แม้ว่าตลับกรองจะยังดูสะอาดจากภายนอกก็ตาม จึงต้องแยกให้ชัดระหว่างปัญหา อากาศรั่วผ่านหน้ากาก กับ สารเคมีผ่านตลับกรอง เพราะมีวิธีแก้ไขไม่เหมือนกัน

5 จุดที่ควรตรวจสอบ เมื่อ หน้ากากกันสารเคมี ยังมีกลิ่น

ขอบ หน้ากากกันสารเคมี ไม่แนบสนิทกับใบหน้า

ลองสังเกตว่ากลิ่นเกิดขึ้นตอนก้มหน้า หันศีรษะ พูดคุย หรือขยับกรามหรือไม่ หากเกิดเฉพาะเวลาขยับตัว อาจมีปัญหาการแนบสนิทระหว่างขอบหน้ากากกับผิวหน้า หน้ากากกันสารเคมี ที่มีขนาดไม่เหมาะสม สายรัดหย่อน หรือวัสดุซีลผิดรูป อาจทำให้เกิดช่องว่างเล็ก ๆ ได้ แม้ว่าผู้สวมใส่จะรู้สึกว่าหน้ากากแน่นแล้วก็ตาม อีกปัจจัยหนึ่งที่มักถูกมองข้ามคือหนวดเครา โดยเฉพาะตอหนวดบริเวณแนวซีล ซึ่งอาจรบกวนการแนบสนิทได้

วิธีแก้ไม่ใช่การรัดสายให้แน่นที่สุดเสมอไป แต่ควรตรวจขนาดและสภาพหน้ากาก ปรับตำแหน่งตามคู่มือ และทำ User Seal Check ทุกครั้งที่สวม หากไม่สามารถทำให้ซีลได้ ควรเปลี่ยนขนาดหรือรูปแบบอุปกรณ์ และต้องผ่าน Fit Test ตามข้อกำหนดของสถานที่ทำงาน

ใช้ตลับกรองไม่ตรงกับสารเคมีที่กำลังใช้งาน

หน้ากากกันสารเคมี หนึ่งชิ้นอาจใช้กับงานได้หลายประเภท แต่ไม่ได้หมายความว่าตลับกรองเพียงรุ่นเดียวจะป้องกันสารเคมีทุกชนิด ตัวอย่างเช่น การขัดไม้ทำให้เกิดฝุ่น ส่วนการทาสีหรือพ่นสีที่ใช้ตัวทำละลายอาจทำให้เกิดไอระเหยสารอินทรีย์และละอองสี ซึ่งเป็นสิ่งปนเปื้อนคนละประเภท

การใช้แผ่นกรองอนุภาคอย่างเดียวจึงไม่เพียงพอต่อการป้องกันไอระเหยสารเคมี และในทางกลับกัน การใช้ตลับกรองก๊าซหรือไอระเหยเพียงอย่างเดียวก็ไม่ได้หมายความว่าจะป้องกันละอองสีได้ หากไม่มีส่วนกรองอนุภาคที่เหมาะสม ก่อนเริ่มงานควรอ่านฉลากผลิตภัณฑ์และเอกสาร SDS โดยเฉพาะหัวข้อการควบคุมการสัมผัสและอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล แล้วเลือกชุดกรองที่ได้รับการรับรองสำหรับสารนั้น ความเข้มข้น และสภาพแวดล้อมการทำงาน ถ้าเห็นรหัสบนตลับกรองแล้วยังไม่แน่ใจว่าแบบไหนใช้กับอะไร ลองอ่าน หน้ากากกันสารเคมี ตลับกรอง A1, A2, OV, AG ต่างกันอย่างไร? ก่อนเลือกซื้อ

ตลับกรองสารเคมีถึงกำหนดเปลี่ยนแล้ว

ตลับกรองที่ยังใหม่ในสายตา อาจใช้งานเกินระยะเวลาที่เหมาะสมแล้วก็ได้ เพราะอายุใช้งานไม่ได้ขึ้นอยู่กับจำนวนวันที่ซื้อมาอย่างเดียว ตามแนวทางของ OSHA อายุใช้งานของตลับกรองขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย 

ช่างที่พ่นสีต่อเนื่องหลายชั่วโมงอาจมีรูปแบบการใช้งานต่างจากเจ้าของบ้านที่ทาสีเพียงช่วงสั้น ๆ แต่ไม่ควรนำความถี่ในการใช้งานมาใช้ทำนายอายุของตลับกรองโดยไม่มีข้อมูลประกอบ ประเด็นสำคัญคือ อย่ารอจนได้กลิ่นแล้วค่อยเปลี่ยนตลับกรอง เพราะสารเคมีบางชนิดมีกลิ่นอ่อนมาก บางชนิดไม่มีกลิ่น และระดับที่เริ่มได้กลิ่นอาจไม่สัมพันธ์กับระดับความปลอดภัย งานอาชีพที่จำเป็นต้องใช้หน้ากากกรองไอสารเคมีจึงควรกำหนดรอบเปลี่ยนตลับกรองจากข้อมูลที่เชื่อถือได้ ไม่ใช่ใช้จมูกเป็นเครื่องวัด

วาล์วหรือจุดเชื่อมต่อตลับกรองมีปัญหา

ภายในหน้ากากชนิดใช้ซ้ำได้มักมีวาล์วสำหรับควบคุมทิศทางการไหลของอากาศ หากวาล์วฉีกขาด ผิดรูป หรือมีเศษสิ่งสกปรกค้างอยู่ อาจทำให้การทำงานของหน้ากากผิดปกติ ตัวอย่างเช่น วาล์วหายใจออกที่ปิดไม่สนิทอาจเปิดช่องให้สิ่งปนเปื้อนเข้าสู่หน้ากากระหว่างหายใจเข้าได้ เช่นเดียวกับตลับกรองที่ติดตั้งไม่เข้าล็อก ปะเก็นเสื่อม หรือจุดเชื่อมต่อมีรอยแตก ซึ่งอาจเป็นทางให้อากาศผ่านเข้ามาโดยไม่ผ่านวัสดุกรอง

ควรตรวจสภาพภายนอกตามคู่มือผู้ผลิตในพื้นที่สะอาด หากพบชิ้นส่วนเสียหายต้องถอดออกจากการใช้งาน และซ่อมหรือเปลี่ยนด้วยอะไหล่ที่ผู้ผลิตรับรองสำหรับรุ่นนั้นเท่านั้น

กลิ่นอาจมาจากสารเคมีที่ติดอยู่กับอุปกรณ์

บางครั้งกลิ่นที่รับรู้อาจมาจากคราบสารเคมีบนผิวหน้ากาก เสื้อผ้า ถุงมือ หรืออุปกรณ์ที่ปนเปื้อน ไม่ใช่การทะลุผ่านตลับกรองเพียงอย่างเดียว แต่ผู้ใช้งานไม่สามารถยืนยันสาเหตุนี้จากการดมกลิ่นได้โดยตรง จึงไม่ควรสรุปว่าเป็นเพียงกลิ่นตกค้างแล้วกลับไปทำงานต่อ

เมื่อออกจากพื้นที่เสี่ยง ควรตรวจและทำความสะอาดหน้ากากตามคำแนะนำของผู้ผลิต แยกอุปกรณ์สะอาดออกจากอุปกรณ์ที่ปนเปื้อน และตรวจสอบระบบกรองกับแนวซีลก่อนใช้งานครั้งต่อไป

วิธีตรวจ หน้ากากกันสารเคมี ก่อนใช้งานให้ปลอดภัย

ก่อนสวม หน้ากากกันสารเคมี ควรตรวจขอบซีล สายรัด วาล์ว และจุดติดตั้งตลับกรองว่าครบถ้วนและไม่มีรอยเสียหาย หากพบยางแข็งผิดรูปหรือชิ้นส่วนฉีกขาด ไม่ควรนำกลับมาใช้ หลังสวม หน้ากากกันสารเคมี ให้เช็กตามคู่มือของรุ่นนั้น โดยทั่วไปจะมีวิธีทดสอบแรงดันบวกหรือแรงดันลบ ซึ่งใช้ตรวจว่ามีอากาศรั่วบริเวณขอบหน้ากากหรือไม่

อย่างไรก็ตาม การตรวจซีลด้วยตัวเองไม่สามารถใช้แทนการทดสอบความกระชับหรือ Fit Test ได้ โดย OSHA กำหนดให้หน้ากากชนิดแนบสนิทที่ใช้ในการทำงานต้องผ่าน Fit Test ตามเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง ไม่ควรใช้วิธีเปิดฝาทินเนอร์หรือสารเคมีแล้วนำมาดมผ่านหน้ากากเพื่อทดสอบประสิทธิภาพ เพราะไม่ได้ให้ผลที่น่าเชื่อถือและเพิ่มความเสี่ยงจากการสัมผัสสารเคมีโดยไม่จำเป็น

ถ้าได้กลิ่นระหว่างพ่นสี ควรทำอย่างไร?

สมมติว่ากำลังพ่นสีประตูเหล็กในพื้นที่ทำงาน แล้วเริ่มได้กลิ่นตัวทำละลายผิดปกติ ขั้นตอนที่เหมาะสมคือหยุดพ่นสี ออกจากพื้นที่ปนเปื้อนไปยังจุดที่มีอากาศสะอาด และแจ้งผู้ดูแลความปลอดภัยเมื่อเป็นงานในสถานประกอบการ หลังจากนั้นจึงตรวจสาเหตุอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่ความกระชับของ หน้ากากกันสารเคมี สภาพวาล์ว จุดเชื่อมต่อ ไปจนถึงประเภทตลับกรองและกำหนดเปลี่ยน

หากมีอาการเวียนศีรษะ คลื่นไส้ แสบตา หรือหายใจผิดปกติ ควรขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ตามความรุนแรงของอาการ และไม่กลับเข้าไปในพื้นที่จนกว่าจะประเมินความเสี่ยงและแก้ไขปัญหาแล้ว ที่สำคัญ หน้ากากชนิดกรองอากาศไม่สามารถเพิ่มออกซิเจนได้ จึงไม่เหมาะกับพื้นที่ขาดออกซิเจนหรือพื้นที่ที่มีสารปนเปื้อนอันตรายรุนแรงหรือไม่ทราบความเข้มข้น

เลือก หน้ากากกันสารเคมี และตลับกรองอย่างไร ให้ตรวจสอบได้ง่าย?

สำหรับผู้ที่ทำงานช่างเป็นประจำ การเลือก หน้ากากกันสารเคมี ชนิดใช้ซ้ำได้ที่มีอะไหล่และตลับกรองรองรับอย่างชัดเจน จะช่วยให้การดูแลรักษาเป็นระบบมากขึ้น ตัวอย่างเช่น 3M รุ่น 7502 ซึ่งเป็นหน้ากากชนิดครึ่งหน้าแบบไส้กรองคู่ ตัวหน้ากากผลิตจากซิลิโคนและมีวาล์วหายใจออก สามารถเลือกตลับกรองที่เข้ากันได้ตามประเภทงาน รวมถึงตรวจสอบและเปลี่ยนอะไหล่ตามคู่มือผู้ผลิต

สำหรับงานที่มีไอระเหยสารอินทรีย์บางชนิด อาจพิจารณาตลับกรอง 3M 6001 หลังตรวจสอบความเหมาะสมกับสารเคมีจาก SDS และข้อมูลรับรองของผู้ผลิต หากงานมีละอองสีหรือฝุ่นด้วย ต้องพิจารณาส่วนกรองอนุภาคเพิ่มเติมที่รองรับการใช้งานร่วมกัน

ทั้งหน้ากากและตลับกรอง 3M สามารถค้นหาข้อมูลรุ่นและอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องได้จาก iTOOLMART โดยควรตรวจสอบขนาด ความเข้ากันได้ และสถานะจำหน่ายก่อนเลือกใช้งาน แนวคิดสำคัญไม่ใช่การเลือกหน้ากากที่ราคาแพงที่สุด แต่เป็นการเลือกอุปกรณ์ที่เหมาะกับอันตรายจริง และดูแลให้ทุกชิ้นส่วนทำงานได้ตามที่ออกแบบไว้

Conclusion

การใส่ หน้ากากกันสารเคมี แล้วยังได้กลิ่น อาจมีสาเหตุมาจากขอบซีลรั่ว เลือกตลับกรองผิดประเภท ตลับกรองถึงกำหนดเปลี่ยน หรือชิ้นส่วนภายในเสียหาย การแก้ไขจึงต้องพิจารณาทั้งระบบ ไม่ใช่เปลี่ยนไส้กรองอย่างเดียวแล้วคิดว่าปัญหาจะจบ สิ่งที่ควรให้ความสำคัญคือการตรวจหน้ากากก่อนใช้ทุกครั้ง เลือกชุดกรองตามสารเคมี และมีรอบเปลี่ยนที่เหมาะสม รวมถึงจัดการระบบระบายอากาศเพื่อลดการสัมผัสสารตั้งแต่ต้นทาง แล้วเวลาที่คุณใส่หน้ากากกันสารเคมีทำงาน เคยได้กลิ่นสีหรือสารเคมีลอดเข้ามาบ้างไหม และสุดท้ายพบว่าสาเหตุเกิดจากอะไร?

Select Safety Masks ให้เหมาะกับการใช้งาน