TH
English
Customers Also Purchased
หลายๆคนซื้อ ปั๊มหอยโข่ง มาใช้แล้วเจอปัญหาเหมือนกัน คือเปิดสวิตช์แล้วมอเตอร์หมุน เสียงปกติ แต่ไม่มีน้ำออก หรือมีน้ำออกนิดเดียวแล้วหายไป บางครั้ง ปั๊มหอยโข่ง ทำเสียงเหมือนหมุนเปล่า ๆ ใช้ไปสักพักตัวปั๊มก็ร้อนขึ้น ทั้งที่เพิ่งติดตั้งใหม่หรือก่อนหน้านี้ก็ใช้งานได้ดี
สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือ มีอากาศค้างอยู่ในระบบ" ปั๊มหอยโข่งต้องมีน้ำอยู่ภายในเรือนปั๊มและท่อดูดก่อนเริ่มทำงาน ถ้ามีแต่อากาศหรือน้ำไม่เต็มพอ ปั๊มจะหมุนแต่ดูดน้ำไม่ขึ้น อาการนี้เรียกง่าย ๆ ว่า "ปั๊มไม่ขึ้นน้ำ" การแก้ปัญหาพื้นฐานคือการ "ไล่อากาศ" หรือที่เรียกในภาษาเทคนิคว่า Priming ฟังดูเหมือนเป็นงานช่าง แต่จริง ๆ ถ้าเข้าใจหลักการ คนทั่วไปก็ทำเองได้ โดยเฉพาะงานบ้าน งานสวน งานเกษตร หรืองานสูบน้ำทั่วไป
ในบทความนี้จะพาไปรู้จักการไล่อากาศ Priming คืออะไร ทำไม ปั๊มหอยโข่ง ต้องไล่อากาศก่อนใช้งาน วิธีทำที่ถูกต้อง และถ้าไล่อากาศแล้วน้ำยังไม่ขึ้น ควรเช็กอะไรต่อครับ
ปั๊มหอยโข่ง คืออะไร? ทำไมถึงต้องมีน้ำก่อนเริ่มทำงาน?
ก่อนพูดถึงวิธีไล่อากาศ ต้องเข้าใจนิสัยของ ปั๊มหอยโข่ง ก่อนครับ ปั๊มหอยโข่ง ใช้ใบพัดหมุนภายในเรือนปั๊มเพื่อเหวี่ยงน้ำออกทางท่อส่ง เมื่อใบพัดหมุนเร็ว น้ำจะถูกเหวี่ยงออก และเกิดแรงดูดจากฝั่งท่อดูดเข้ามาแทนที่ พูดง่าย ๆ คือปั๊มหอยโข่งไม่ได้ "ดูดน้ำตรง ๆ" แบบหลอดดูด แต่ใช้การหมุนของใบพัดสร้างการไหลของน้ำ ถ้ามีน้ำอยู่ในตัวปั๊มและท่อดูดเพียงพอ ระบบจึงจะเริ่มดูดและส่งน้ำได้
ปัญหาคืออากาศเบากว่าน้ำมาก ถ้าภายในเรือนปั๊มหรือท่อดูดเต็มไปด้วยอากาศ ใบพัดจะหมุนอยู่ในอากาศแทนที่จะเป็นน้ำ ทำให้ดูดน้ำไม่ขึ้นหรือไหลไม่ต่อเนื่อง อาการนี้พบบ่อยหลังติดตั้งใหม่ หลังถอดท่อ หลังน้ำในบ่อแห้ง ท่อดูดรั่ว หรือหลังปั๊มหยุดใช้งานนาน นี่คือเหตุผลที่ ปั๊มหอยโข่ง ต้องเติมน้ำให้เต็มระบบก่อน หรือทำการไล่อากาศ ก่อนเริ่มใช้งานจริงครับ
การไล่อากาศ (Priming) คืออะไร?
คือการเติมน้ำเข้าไปในตัวปั๊มและท่อดูดเพื่อไล่อากาศออกก่อนเริ่มเดินเครื่อง พูดง่าย ๆ คือทำให้ภายในปั๊มมีน้ำเต็มก่อน ไม่ให้ปั๊มหมุนแห้ง ๆ อยู่กับอากาศ เมื่อเติมน้ำเข้าไป น้ำจะแทนที่อากาศในช่องว่างต่าง ๆ ภายในปั๊มและท่อดูด ถ้าระบบมีฟุตวาล์วหรือเช็ควาล์วที่ทำงานดี น้ำจะค้างอยู่ในท่อไม่ไหลย้อนกลับ พอเปิดปั๊มใบพัดก็จะหมุนกับน้ำทันที ทำให้ดูดน้ำขึ้นได้ง่ายกว่ามาก ถ้าไม่ทำ การไล่อากาศ Priming หรือทำไม่สมบูรณ์ อาจเกิดอาการเหล่านี้
- มอเตอร์หมุนแต่ไม่มีน้ำออก
- น้ำออกเป็นช่วง ๆ ไม่ต่อเนื่อง
- ปั๊มเสียงดังผิดปกติ
- ตัวปั๊มร้อนเร็ว
- ท่อสั่นหรือมีเสียงอากาศในระบบ
- เปิดนานแล้วน้ำยังไม่มา จนเสี่ยงให้ซีลหรือใบพัดเสียหาย
สิ่งสำคัญคือการไล่อากาศไม่ใช่แค่เติมน้ำนิดหน่อยแล้วจบ แต่ต้องเติมให้เต็มพอ และต้องแน่ใจว่าท่อดูดไม่รั่ว ไม่อย่างนั้นอากาศจะกลับเข้าไปใหม่ ต่อให้ไล่อากาศกี่ครั้งปั๊มก็ยังดูดน้ำไม่ขึ้นครับ
ทำไม ปั๊มหอยโข่ง ถึงดูดน้ำไม่ขึ้น ทั้งที่มอเตอร์ยังหมุน?
นี่เป็นคำถามที่เจอบ่อยมากครับ เพราะผู้ใช้จำนวนมากมักคิดว่า ถ้ามอเตอร์หมุนแปลว่าปั๊มน่าจะทำงานแล้ว แต่สำหรับ ปั๊มหอยโข่ง การที่มอเตอร์หมุนไม่ได้แปลว่าน้ำจะต้องขึ้นเสมอไป
ปั๊มหอยโข่ง ต้องอาศัยสภาพแวดล้อมหลายอย่างพร้อมกัน ได้แก่ มีน้ำในตัวปั๊ม มีน้ำในท่อดูด ท่อดูดไม่รั่ว ฟุตวาล์วปิดสนิท ระยะดูดไม่เกินกำลังปั๊ม และไม่มีสิ่งอุดตันในทางน้ำ ถ้าขาดอย่างใดอย่างหนึ่ง ปั๊มอาจหมุนได้ แต่ไม่สามารถส่งน้ำได้
- มีอากาศค้างในตัวปั๊มหรือท่อดูด สาเหตุหลักที่ต้องทำ Priming เมื่อในเรือนปั๊มหรือท่อดูดมีอากาศมากเกินไป ใบพัดจะหมุนกับอากาศแทนน้ำ ปั๊มจึงสร้างแรงดูดไม่ได้
- ฟุตวาล์วรั่วหรือตัน ฟุตวาล์วทำหน้าที่กันน้ำไหลย้อนกลับลงบ่อ ถ้ารั่ว น้ำที่เติมไว้ในท่อดูดจะไหลกลับ พอเปิดปั๊มใหม่ท่อก็เต็มอากาศอีก ทำให้ต้องไล่อากาศซ้ำบ่อย ๆ
- ท่อดูดมีรอยรั่วเล็ก ๆ รอยรั่วฝั่งท่อดูดบางครั้งมองไม่เห็นน้ำรั่วออกมา เพราะด้านนี้ปั๊มพยายามดูดน้ำเข้า อากาศจึงถูกดูดเข้าทางรอยรั่วแทน ทำให้มีฟองอากาศในระบบและน้ำไม่ขึ้นต่อเนื่อง
- ระยะดูดลึกเกินไป ปั๊มหอยโข่งทั่วไปมีข้อจำกัดเรื่องระยะดูด ถ้าแหล่งน้ำอยู่ต่ำกว่าปั๊มมากเกินไป ปั๊มอาจดูดน้ำไม่ขึ้นแม้ไล่อากาศถูกต้องแล้ว ต้องดูสเปกปั๊มและลักษณะหน้างานประกอบกัน
- มีสิ่งอุดตันในท่อหรือหัวดูด เศษใบไม้ โคลน ทราย หรือสิ่งสกปรกที่ติดบริเวณฟุตวาล์วหรือปลายท่อดูด ทำให้น้ำไหลเข้าปั๊มไม่พอ อาการคล้ายมีอากาศในระบบ คือมอเตอร์หมุนแต่น้ำออกอ่อนหรือไม่ขึ้นเลยครับ
ก่อนเริ่มไล่อากาศ ต้องเตรียมอะไรบ้าง?
แม้จะเป็นงานพื้นฐาน แต่เกี่ยวข้องกับน้ำ ไฟฟ้า และเครื่องจักรหมุน ถ้าทำแบบรีบหรือไม่ปิดระบบให้ถูกต้องอาจเกิดอันตรายได้ สิ่งที่ควรเตรียม
- น้ำสะอาดสำหรับเติมเข้าตัวปั๊ม
- ถังน้ำหรือสายยางสำหรับช่วยเติมน้ำ
- ประแจหรือเครื่องมือสำหรับเปิดจุกเติมน้ำตามรุ่นของปั๊ม
- ผ้าเช็ดบริเวณรอบปั๊ม
- ไฟฉายสำหรับตรวจรอยรั่วหรือจุดต่อท่อ
- เทปพันเกลียวหากพบจุดรั่วเล็กน้อย
- ถุงมือทำงาน
ข้อควรระวัง
ปิดสวิตช์และตัดไฟก่อนทุกครั้ง ห้ามเปิดจุกเติมน้ำหรือถอดข้อต่อขณะปั๊มกำลังทำงาน และถ้าบริเวณปั๊มมีน้ำขังหรือสายไฟอยู่ในสภาพไม่น่าไว้ใจ ให้หยุดใช้งานและให้ช่างตรวจสอบก่อนครับ
วิธีไล่อากาศ (Priming) ปั๊มหอยโข่ง อย่างถูกวิธี
- ขั้นตอนที่ 1 ปิดปั๊มและตัดไฟก่อนทุกครั้ง ตัดไฟที่เบรกเกอร์ก่อนเสมอ อย่าเพียงแค่ปิดสวิตช์ที่ตัวปั๊ม โดยเฉพาะระบบที่ต่อกับลูกลอยหรือสวิตช์แรงดัน เพราะปั๊มอาจสตาร์ทอัตโนมัติได้
- ขั้นตอนที่ 2 ตรวจระดับน้ำในแหล่งน้ำ ดูว่าบ่อหรือแท็งก์มีน้ำเพียงพอไหม ถ้าน้ำต่ำกว่าปลายท่อดูดหรือฟุตวาล์วลอยพ้นน้ำ ต่อให้ไล่อากาศดีแค่ไหนก็ไม่สำเร็จ
- ขั้นตอนที่ 3 ตรวจฟุตวาล์วและปลายท่อดูด ฟุตวาล์วทำหน้าที่กันน้ำไหลย้อนกลับ ถ้ารั่วหรือตัน น้ำที่เติมไว้จะไหลกลับลงบ่อตลอด ให้เช็กว่าไม่ติดเศษใบไม้ ไม่อุดตัน และลิ้นวาล์วขยับได้ปกติ
- ขั้นตอนที่ 4 เปิดจุกเติมน้ำบนตัวปั๊ม เปิดจุกเติมน้ำบริเวณด้านบนเรือนปั๊มอย่างระมัดระวัง ใช้เครื่องมือที่พอดีกับหัวน็อตหรือฝาเกลียว ไม่ควรใช้คีมจับแบบฝืนจนหัวเสีย เพราะหลังจากนั้นอาจปิดไม่แน่นและกลายเป็นจุดรั่วอากาศได้
- ขั้นตอนที่ 5 เติมน้ำเข้าไปจนเต็มเรือนปั๊ม ค่อย ๆ เติมน้ำสะอาดเข้าไปช้า ๆ เพื่อให้น้ำไล่อากาศออกได้ดี จะเห็นฟองอากาศผุดขึ้นมาระหว่างเติม ให้เติมต่อเนื่องจนเต็มถึงปากรูเติม ถ้าเติมแล้วน้ำยุบหายเรื่อย ๆ อาจต้องสงสัยว่าฟุตวาล์วรั่วหรือท่อดูดมีปัญหา
- ขั้นตอนที่ 6 รอสักครู่แล้วเติมซ้ำอีกครั้ง รอให้น้ำไหลเข้าไปแทนที่อากาศในส่วนต่าง ๆ ของระบบ ระดับน้ำในรูเติมอาจลดลงเล็กน้อย จากนั้นให้เติมซ้ำจนเต็มอีกครั้ง โดยเฉพาะระบบที่ท่อดูดยาวหรือเพิ่งติดตั้งใหม่
- ขั้นตอนที่ 7 ปิดจุกเติมน้ำให้แน่นพอดี ปิดจุกเติมน้ำให้แน่นพอดี ไม่หลวมจนดูดอากาศเข้า และไม่แน่นเกินจนเกลียวเสีย ตรวจปะเก็นหรือโอริงบริเวณจุกด้วยว่ายังอยู่ครบและไม่ฉีกขาด เพราะจุดนี้เป็นอีกที่ที่อากาศรั่วเข้าได้บ่อย
- ขั้นตอนที่ 8 เปิดวาล์วฝั่งท่อส่งเล็กน้อย เปิดวาล์วฝั่งท่อส่งเล็กน้อยเพื่อให้อากาศที่เหลืออยู่ในระบบมีทางออก และช่วยลดแรงต้านตอนเริ่มทำงาน ถ้ามีหัวก๊อกปลายทางให้เปิดไว้เล็กน้อยเพื่อดูว่าน้ำเริ่มออกหรือไม่
- ขั้นตอนที่ 9 เปิดปั๊มทดสอบช่วงสั้น ๆ เปิดไฟและเปิดปั๊มทดสอบ ถ้าทำ Priming ได้ดี ปั๊มควรดูดน้ำขึ้นในเวลาไม่นาน เสียงปั๊มจะนิ่งขึ้น และน้ำจะไหลต่อเนื่อง ช่วงแรกอาจมีฟองอากาศหรือน้ำกระตุกบ้าง ถือเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าเปิดไปสักพักแล้วยังไม่มีน้ำออกเลย ให้ปิดเครื่องทันทีและกลับมาตรวจใหม่
- ขั้นตอนที่ 10 ตรวจรอยรั่วและความผิดปกติหลังน้ำขึ้น เมื่อน้ำขึ้นแล้วให้เดินตรวจตามจุดต่อท่อ ข้อต่อ เกลียว ท่อดูด และจุกเติมน้ำ ว่ามีน้ำรั่วหรือเสียงดูดอากาศหรือไม่ ถ้าน้ำมีฟองมาก ไหลไม่นิ่ง หรือต้องไล่อากาศซ้ำบ่อย ๆ ให้สงสัยท่อดูดและฟุตวาล์วก่อนเป็นอันดับแรกครับ
ข้อผิดพลาดที่หลายคนทำตอน ไล่อากาศ ปั๊มหอยโข่ง
- เติมน้ำไม่เต็มจริง บางคนเทน้ำลงไปนิดหน่อย เห็นน้ำเอ่อขึ้นมาก็รีบปิดแล้วเปิดปั๊มทันที ทั้งที่ในท่อดูดอาจยังมีอากาศค้างอยู่มาก ควรเติมน้ำจนเต็ม รอให้ระดับน้ำนิ่งก่อน แล้วค่อยเติมซ้ำอีกครั้ง
- ปล่อยให้ปั๊มหมุนแห้งนานเกินไป เมื่อเปิดปั๊มแล้วน้ำไม่ขึ้น หลายคนปล่อยให้เครื่องทำงานต่อโดยหวังว่าน้ำจะมาเอง แต่การปล่อยให้ปั๊มหมุนโดยไม่มีน้ำหล่อเลี้ยงอาจทำให้ซีลร้อน ใบพัดเสีย หรือชิ้นส่วนภายในสึกหรอเร็ว ถ้าน้ำไม่ขึ้นให้ปิดเครื่องแล้วกลับมาตรวจระบบ
- ไม่เช็กฟุตวาล์ว ฟุตวาล์วเป็นสาเหตุใหญ่ของการเสีย Priming แต่หลายคนมองข้ามเพราะอยู่ปลายท่อในน้ำมองไม่เห็น ถ้าต้องเติมน้ำใหม่ทุกครั้งก่อนเปิดปั๊ม มีโอกาสสูงที่ฟุตวาล์วรั่วและน้ำไหลย้อนกลับลงบ่อ
- ใช้ท่อดูดเล็กเกินไปหรือรั่วตามข้อต่อ ท่อดูดที่เล็กเกินไป ยาวเกินไป หรือมีข้องอเยอะ ทำให้ดูดน้ำลำบากขึ้น ยิ่งถ้ามีรอยรั่วตามเกลียวหรือข้อต่อ อากาศจะเข้าไปในระบบได้ง่ายมาก ปั๊มจึงทำงานไม่เต็มกำลัง
- วางปั๊มสูงกว่าแหล่งน้ำมากเกินไป ปั๊มหอยโข่งมีขีดจำกัดเรื่องระยะดูด ถ้าวางสูงกว่าผิวน้ำมากเกินไป ต่อให้ไล่อากาศกี่ครั้งก็ดูดน้ำไม่ขึ้น วิธีแก้ที่ถูกต้องไม่ใช่ไล่อากาศซ้ำ ๆ แต่ต้องปรับตำแหน่งปั๊มหรือเลือกปั๊มที่เหมาะกับหน้างานมากกว่าครับ
ปั๊มหอยโข่ง แบบ Self-Priming ต้องไล่อากาศไหม?
หลายคนอาจเคยเห็นคำว่า Self-Priming Pump หรือปั๊มล่อน้ำเอง แล้วเข้าใจว่าไม่ต้องสนใจเรื่อง Priming เลย จริง ๆ ต้องแยกให้ชัดครับ ปั๊มแบบ Self-Priming ถูกออกแบบมาให้จัดการอากาศในระบบได้ดีกว่าปั๊มหอยโข่งทั่วไป แต่โดยหลักแล้วครั้งแรกก่อนใช้งานก็มักยังต้องมีน้ำอยู่ในตัวปั๊มตามที่คู่มือกำหนด
ข้อดีของ ปั๊มหอยโข่ง ประเภทนี้คือ เมื่อมีน้ำตั้งต้นอยู่ในเรือนปั๊ม ปั๊มจะช่วยไล่อากาศบางส่วนและดูดน้ำขึ้นได้ง่ายกว่าในบางสถานการณ์ แต่ไม่ได้หมายความว่าสามารถปล่อยให้ปั๊มหมุนแห้งโดยไม่มีน้ำได้ตลอด หรือใช้แทนการติดตั้งระบบท่อดูดที่ถูกต้องได้
ดังนั้น แม้ใช้ปั๊มแบบ Self-Priming ก็ควรอ่านคู่มือรุ่นนั้น ๆ และตรวจสอบว่ามีน้ำในเรือนปั๊มก่อนใช้งาน โดยเฉพาะหลังติดตั้งใหม่หรือหลังถอดซ่อมระบบครับ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ ปั๊มหอยโข่ง
ไล่อากาศแล้วต้องเติมน้ำทุกครั้งไหม?
ถ้าระบบสมบูรณ์ไม่จำเป็นครับ ฟุตวาล์วควรช่วยเก็บน้ำไว้ในท่อดูด แต่ถ้าต้องเติมน้ำใหม่ทุกครั้ง แปลว่าอาจมีน้ำไหลย้อนกลับ ท่อดูดรั่ว หรือฟุตวาล์วปิดไม่สนิท
เติมน้ำแล้วหายไปเรื่อย ๆ เกิดจากอะไร?
ถ้าระดับน้ำลดลงในช่วงแรก อาจเป็นเพราะน้ำกำลังเข้าไปแทนที่อากาศในท่อ แต่ถ้าเติมเท่าไรก็ไม่เต็มหรือเต็มแล้วหายเร็วมาก ให้สงสัยว่าฟุตวาล์วรั่ว ท่อดูดรั่ว หรือมีจุดที่น้ำไหลออกจากระบบ
ปั๊มหมุนแต่น้ำไม่ออก เปิดนาน ๆ ได้ไหม?
ไม่ควรครับ การให้ปั๊มหมุนโดยไม่มีน้ำหล่อเลี้ยง อาจทำให้ซีลและชิ้นส่วนภายในเสียหายได้ ถ้าน้ำไม่ขึ้นให้ปิดเครื่องแล้วตรวจระบบใหม่
เลือก ปั๊มหอยโข่ง ที่นี่